نوشته‌ها

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

مخاطب‌شناسی در سخنرانی : ۳ روش کلیدی برای آنالیز بهتر مخاطبان

طبیعت انسان آنالیز، تحلیل و دو دو تا چهارتا را قبل از انجام هر کار یا اقداماتی ایجاب می‌کند. همین که برای سفر به بررسی آب و هوا یا جاده‌ها می‌پردازیم نشان می‌دهد که انسان موجودی آینده‌نگر است و برای حفظ موقعیت و جایگاه خود هرگز بی‌گدار به آب نمی‌زند. نمونه ساده‌تر آن همان تجزیه و تحلیل مختصر ما قبل از حرف زدن با دیگران است. همین که پیش از انتخاب کلمات به فرد مورد نظر و عقاید او توجه می‌کنیم و سعی داریم از سوتفاهم‌های احتمالی جلوگیری کنیم یعنی با دوراندیشی توانستیم در یک مکالمه ساده به موفقیت برسیم. از آن جایی که در سخنرانی هم شناخت و آنالیز افراد اهمیت خیلی بیش‌تری نسبت به گفتگوهای روزمره دارد مخاطب‌شناسی سخنرانی به عنوان رکن حیاتی مطرح می‌شود.

در حالی که آنالیز مخاطبان کاملا سخنران را در برابر قضاوت‌های خوب و بدی که در انتظار او است بیمه نمی‌کند، حداقل به سخنران کمک می‌کند در انتخاب موضوع، زبانی که باید با استفاده از آن مخاطبان را درگیر کند، استایل خود و سایر جنبه‌های سخنرانی بهتر تصمیم‌گیری کند.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

هر چه که آگاهی سخنران نسبت به ابعاد شخصیتی مخاطبان بیش‌تر باشد بهتر می‌تواند ضمام سخنرانی را به دست گیرد؛ اما در جمع‌آوری این داده‌ها محدودیت‌هایی وجود دارد که دست و پای سخنران را می‌بندد. مثلا سخنران نمی‌تواند از تک تک افرادی که قرار است مقابل آن‌ها صحبت کند درباره علایق شخصی و ترجیح آن‌ها بپرسد و سلایق همه آن‌ها را در تصمیم‌گیری خود دخالت دهد.

از این رو تصمیم گرفتیم با توجه به ضرورت مخاطب‌شناسی در سخنرانی ۳ روش کلیدی برای آنالیز بهتر مخاطبان را در کلاس امروز دانشگاه زندگی به بحث بگذاریم. تا پایان همراه ما بمانید.

۳ روش کلیدی برای مخاطب‌شناسی در سخنرانی

همان طور که یک پزشک پیش از تشخیص اطلاعات و تاریخچه کافی بیمار را جویا می‌شود، یک سخنران هم برای تجویز صحیح و به جا کلمات نیاز به آشنایی مختصری با تاریخچه کلی گروهی دارد که قرار است با آن‌ها دقایقی گفتگو داشته باشد. ۳ روش استاندارد زیر به آنالیز بهتر مخاطبان کمک می‌کنند:

آنالیز دموگرافیک مخاطبان در سخنرانی

اطلاعاتی که در این روش مورد بررسی قرار می‌گیرند از دیرباز شامل سن، جنسیت، وضعیت زناشویی، نژاد و قومیت و شرایط اجتماعی اقتصادی آن‌ها می‌باشند. در صورتی که مخاطبان شما ، کارمندان دانشجویان یا دانش‌آموزانی باشند که قبلا هم با آن‌ها در ارتباط بوده‌اید قطعا نگرش کلی نسبت به دموگرافیک آن‌ها دارید؛ اما در صورتی که مخاطبان شما جمعیتی باشند که هرگز با آن‌ها در گذشته رو به رو نشده‌اید چه طور؟

در این موقعیت بهترین راهی که به نظر می‌رسد کسب اطلاعات جامعی از سازمان یا موسسه‌ای است که از شما دعوت به سخنرانی کرده است. مثلا اگر قرار است در ارتباط با اصول فن بیان در مشتری‌مداری برای کارکنان یک شرکت بازرگانی سخنرانی کنید خیلی راحت می‌توانید درباره دموگرافیک آن‌ها از همان سازمان این داده‌ها را جویا شوید.

فراموش نکنید که مخاطب‌شناسی در سخنرانی مرز و حدود خاصی دارد. برخی از اطلاعات مثل اطلاعات تاهل افراد جز خط قرمزهایی محسوب می‌شود که در سخنرانی اجازه ورود بدان را نداریم.

برخی از انواع داده‌های دموگرافیک عبارتند از:

بازه سنی مخاطبان

سن مخاطبان دنیایی است از اطلاعات به دردبخور که به سخنران برای هدایت بهتر سخنرانی به شدت کمک می‌کند. مثلا اگر مخاطبان شما افراد هجده نوزده ساله‌ای باشند که به تازگی وارد دانشگاه شده‌اند قطعا هیچ پیشینه‌ای درباره جنگ و مشکلات آن ندارند. اما همین که سن مخاطبان بالاتر برود و عمدتا ۳۰ تا ۴۰ ساله باشند به خوبی خاطرات جنگ را به خاطر می‌آورند؛ چون خیلی خوب آن را لمس کرده‌اند!

افرادی که مسن‌تر باشند شرایط دهه بیست یا سی را بهتر از افراد سی یا چهل ساله می‌دانند و بنابراین اگر قصد خاطره‌بازی با آن‌ها را داشته باشید و بخواهید یادآور پارامترهای خاصی شوید شاید بتوانید این کار را راحت‌تر انجام دهید.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

جنسیت مخاطبان

تفاوت مخاطب زن و مرد در سخنرانی موضوع حساس و پیچیده‌ای است. تفاوت رفتار و شخصیتی افراد مختلفی به فاکتورهایی مثل اصالت، شیوه تربیت، خانواده و محیط رشد آن‌ها دارد. با توجه به جنسیت اکثریت افراد می‌توانید در انتخاب موضوع و استایل خود تصمیم‌گیری کنید.

آنالیز روان‌شناسی مخاطبان در سخنرانی

در این تحلیل و بررسی فاکتورهای پنهان‌تری نظیر دیدگاه‌ها، گرایش افراد، عقاید و ارزش‌های آن‌ها برای سخنران مشخص می‌شود. از دیدگاه سخنرانان این گرایش‌ها که مجموعه ارزش‌های یک فرد را تشکیل می‌دهند خیلی مهم هستند؛ چون ارزش‌ها هستند که نشان می‌دهند چه چیزی مطلوب یک فرد است و چه چیزی نامطلوب. از این رو شاید مطرح کردن خیلی از عناوین در سخنرانی درست نباشد.

ارزش‌ها چارچوب یا استانداردهایی هستند که به دیگران برای قضاوت دیگران کمک می‌کنند. آزادی، عدالت، صداقت، خانواده، سلامت و برابری همه و همه یک ارزش هستند.

ارزش‌ها کمیت‌هایی کیفی هستند؛ نه کمّی!

بر خلاف آنالیز دموگرافیک که تمام داده‌ها با اعداد و ارقام مشخص می‌شوند، در ارزش‌ها و خلاصه پارامترهایی که مربوط به آنالیز روان‌شناسی می‌شوند همه چیز کیفی و توصیفی است و تحلیل مخاطبان در سخنرانی در یکی دو خط خلاصه نمی‌شود. مثلا اگر قرار است درباره مضرات فست فودها صحبت کنید، قطعا همه آن کسانی که از فست فود دوری می‌کنند با هم کاملا هم عقیده نیستند. این تفاوت‌ها به صورت توصیفی مشخص می‌شوند.

آنالیز موقعیتی مخاطبان در سخنرانی

نوع دیگر مخاطب‌شناسی در سخنرانی، آنالیز موقعیتی افراد است؛ چون در آن روی ویژگی‌های خاص در موقعیت صحبت کردن یا سخنرانی سخنران تمرکز داریم. این آنالیز با دو سوال مهم انجام می‌شود:

  • چند نفر برای شنیدن سخنرانی من آمده‌اند و اصلا دلیل اصلی حضور آن‌ها چیست؟ چه نگرانی یا نگرشی باعث آمدن آن‌ها شده است؟
  • شرایط فیزیکی محیط سخنرانی به چه صورت است؟ جمعیت مخاطبان چگونه است؟ عواملی در خارج یا داخل سالن وجود دارد که سبب بی‌توجهی مخاطبان شود؟

تاثیر جمعیت مخاطبان بر سخنرانی

جمعیت مخاطبان در یک کلاس به صورت کلاسیک بیست تا بیست و چهار نفر است. این جمعیت، جمعیتی بهینه برای سخنرانی است؛ چون کم بودن تعداد مخاطبان شرایط را برای قضاوت به نفع شما فراهم می‌کند. در چنین مواقعی آمادگی برای سخنرانی راحت‌تر است.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

زمانی که سخنرانی در برابر جمعیت گسترده‌تری برگزار شود دست‌یابی به تک تک مخاطبان برای جلب توجه آن‌ها دشوارتر است. به علاوه سخنرانی حالتی رسمی‌تر به خود می‌گیرد و قطعا سبک سخنرانی عوض می‌شود.

تاثیر موقعیت برگزاری سخنرانی بر سخنرانی

بهانه‌های مختلفی برای برگزاری یک سخنرانی وجود دارد. از مراسم اهدای جوایز، کنوانسیون ها و کنفرانس ها تا تعطیلات و همایش‌های مختلف برای تحلیل رخدادهای خوب و بد. هر کدام که باشد به هر حال در مخاطب‌شناسی سخنرانی اثرگذار هستند.

موقعیت سخنرانی در چنین مواردی شخصیت مخاطبان را عوض می‌کند. مثلا وقتی که درباره آثار و خسارات جنگ در منطقه خاص دنیا صحبت می‌کنیم باید احساسات و واکنش‌های مخاطبان را بعد از دیدن تصاویر یا ویدیوها پیش‌بینی کرد و جهت جلوگیری از واکنش‌های منفی، متن سخنرانی را تعدیل کرد.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

آنالیز بر حسب داوطلب بودن مخاطب

بر حسب این که حضور مخاطبان در سالن به صورت اختیاری شکل گرفته باشد یا پشت آن اجبار وجود داشته باشد و افراد صرفا برای انجام وظیفه حضور یافته باشند تفاوت‌هایی در مخاطبان دیده می‌شود. زمانی که حضور در یک سخنرانی به برخی تحمیل شده باشد سخنران باید روی زمانبندی در سخنرانی دقت بیش‌تری داشته باشد. گاهی برخی از سخنرانی‌ها به عنوان دوره‌های طول یا ضمن خدمت برگزار می‌شود. در چنین مواردی که سخنرانی جنبه آموزشی می‌یابد نحوه ارائه سخنرانی هم از اهمیت بیش‌تری برخوردار می‌شود.

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

نگاهی بر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها در شیوه سخنوری

شاید برای کمتر سخنرانی پیش آمده باشد که مخاطبان او در سالن صرفا مرد یا صرفا زن باشند. اصلا شاید برای سخنرانی تا کنون مهم نبوده باشد که جنسیت مخاطبانش چیست و مثلا چند درصد آن‌ها خانم و چه درصدی از آن‌ها را آقایان تشکیل می‌دهند. اما همان طور که می‌دانید یادگیری سخنرانی ما را به نکات ریز و خیلی جزئی درگیر می‌کند که تا کنون حتی به ذهنمان هم خطور نکرده بود؛ مثل تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و ویژگی‌هایی که هر یک می‌توانند روی سخنرانی ما و شیوه سخنوری ما تاثیر بگذارند.

فرض کنید یک سخنرانی کاملا زنانه دارید که قرار است بدون حضور مردها و صرفا برای خانم‌ها تشکیل شود. موضوع سخنرانیتان با توجه به جنسیت مخاطبان تغییر می‌کند؟ شیوه پوششتان چه طور؟ اصلا فکر می‌کنید صحبت کردن در جمعی زنانه، فارغ از جنسیت خود شما، چه احساسی دارد؟ اگر شما زن هستید و برای قشر زنان سخنرانی کنید احساس راحتی بیش‌تری دارید یا حضور در جمعی مردانه و سخنرانی بین گروهی که حساسیت‌های کم‌تری نسبت به خیلی از ویژگی‌های ظاهری از جمله لباس دارند بهتر است؟ برای گروه مقابل چه طور؟ سخنرانی با جوّ مردانه راحت‌تر است؟ اصلا ترجیح می‌دهید سخنرانی به صورت مختلط برگزار شود یا حتما با تفکیک جنسیتی انجام شود تا راحتی بیش‌تری با مخاطبان خود داشته باشید؟

اگر در پاسخ به هر یک از این سوالات فقط یک درصد تردید داشتید و برای انتخاب جنسیت مخاطب با توجه به تفاوت‌های مخاطب زن و مرد مردد شده‌اید شک نکنید که جنسیت مخاطبانتان و زن یا مرد بودن آن‌ها برای سخنرانی شما سرنوشت‌ساز می‌باشد. برای درک بهتر این موضوع شما را به توجه به کلاس امروز دانشگاه زندگی دعوت می‌کنیم.

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

همان طور که ادبیات ما در ارتباطات اجتماعی در برخورد با بانوان یا آقایان متفاوت است در سخنرانی نیز همه چیز به نسبت جنسیت مخاطبان عوض می‌شود. علت این موضوع بیش از هر چیز به تفاوت‌های روحی و فردی بین زن و مرد برمی‌گردد. مثلا همه ما می‌دانیم که خانم‌ها نسبت به آقایان به صورت کلی سریع‌تر از مردان تحت تاثیر قرار می‌گیرند یا به زبان دیگر فراخوانی به عمل زنان نسبت به مردان برای یک سخنران ساده‌تر خواهد بود.

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

تفاوت‌های جنسبتی افراد در تحلیل اطلاعات

مطابق با تحقیقات صورت گرفته روی جمعیت هزارنفری در سال ۲۰۰۲ که ۸۰ درصد آن را خانم‌ها تشکیل می‌دادند، اطلاعات زیر به عنوان تفاوت‌های مخاطب زن و مرد منتشر شد که قابل توجه است:

  • تفاوت اصلی دو جنسیت در پردازش اطلاعات است که در سخنرانی اهمیت پیدا می‌کند. مردان عموما روی اطلاعات و آمار تمرکز می‌کنند و زنان ارتباطات و احساسات را مبنا پردازش خود قرار می‌دهند. طبیعی است اگر سخنرانی را بر اساس جنسیت، سن، فرهنگ و بار اطلاعاتی مخاطبان تنظیم کنیم
  • جنسیت افراد در شکل‌گیری شخصیت آن‌ها موثر است. شخصیت یک زن یا یک مرد بازتابی از ویژگی های شخصی فردی مانند اعتماد به نفس و رشد در محیط زیست او می‌باشد
  • عدم تعادل در نمایش احساسات یکی از ویژگی زنان است. با توجه به تفاوت‌های مخاطب زن و مرد، اگر زنان مخاطب اصلی شما هستند لازم است بدانید هر زن معمولا از موضع غیرواقعی ارتباط برقرار می‌کند که همین موضوع اثرگذاری کلمات او را کاهش می‌دهد. یک زن معمولا دیرتر اقدام به تماس چشمی با سخنران می‌کند و ارتباط را با حجم کم‌تری از کلمات شروع می‌کند
  • ادراک و تفسیر رفتار اجتماعی برای هر جنسیت متفاوت تعریف می‌شود. به صورت کلاسیک ادراک و رفتار اجتماعی هر مرد، صریح، رُک، بی محابا و شفاف توصیف می‌شود. در حالی که یک زن با طفره رفتن، سخت‌گیری و اصرار سعی دارد رفتار و احساسات خود را به مرور نشان دهد. همین موضوع زمان پرسش و پاسخ در انتها سخنرانی شدیدا به درد سخنران می‌خورد

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

قضاوت سخنران از دیدگاه مخاطبان در سخنرانی

حتما تا کنون حدس زده‌اید! خانم‌ها سخنران را قبل از هر چیز از ظاهر او قضاوت می‌کند. اصولا در حضور مخاطبان زن در سالن، اصول پوشش و ظاهر سخنران اهمیت بالایی می‌یابد. طبیعی است که قضاوت خانم‌ها درباره ظاهر آقایان سخت‌گیرانه‌تر باشد.

این ظاهرگرایی و قضاوت از روی ظاهر، چه خوب چه بد، در سخنرانی‌هایی که خانم‌ها حضور داشته باشند گریبان‌گیر سخنران می‌شود. کیفیت سخنرانی را فدای ظاهر نه چندان مطلوب خود نکنید و قبل از سخنرانی با توجه به جنسیت عموم مخاطبان خود، ظاهرتان را تغییر دهید.

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

این در حالی است که مردان بیش از ظاهر، سرگرم موارد جزئی‌تری در اصل سخنرانی می‌شوند. بنابراین جای تعجب نیست اگر از مردان پوشش سخنران را بپرسید و بدون تردید بگویند: به ظاهر دقت نکردیم!

صداها و صداسازی سخنران در سخنرانی

بعد از ظاهر نوبت به صدای سخنران می‌رسد. با وجود تلاش برای صداسازی در فن بیان بین عمده سخنرانان، حساسیت روی صدا بین سخنرانان مرد نسبت به زن کم‌تر است. عمده سخنرانان زن بر خلاف میل شخصی خود سعی دارند برای شنیده شدن صدای خود را کلفت، بم‌ و خلاصه مردانه‌تر جلوه دهند. همین موضوع باعث می‌شود صدای سخنران به مرور آزاردهنده و گوش‌خراش شود.

این صداسازی برای هر دو مخاطب زن و مرد خوشایند نیست. به نظر می‌رسد چه خانم‌ها و چه آقایان به یک نسبت ترجیح دهند شنونده صدا واقعی و طبیعی سخنران باشند.

نمایش احساسات مخاطبان

احتمالا هر دو جنسیت در سخنرانی، چه در مقام سخنران و چه در مقام شنونده یا مخاطب احساسات مشابهی دارند. احساس ترس، هیجان، شوق برای شروع و رسیدن به یک نقطه خاص از سخنرانی و یا حس سردرگمی از جمله عواطف و احساسات مشترکی می‌باشند که بین زنان و مردان وجود دارد. با این حال نباید انتظار بروز این احساسات را بین مردان به شکل قابل توجهی داشته باشیم.

به صورت کلی زنان مایل هستند ۱۰۰ درصد احساسات خود را پیش از لب به سخن گشودن ابراز کنند. بنابراین اگر به دنبال جذب تعامل و نمایش سریع احساسات مخاطبان هستید بهتر است روی خانم‌ها سرمایه‌گذاری بیش‌تری داشته باشید.

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

انتقال پیام بین مخاطبان در سخنرانی

تجربه نشان داده است که امکان دریافت و ارسال حداقل دو پیام بین خانم‌ها در هر شرایطی وجود دارد. از این رو امکان مدیریت همزمان پیغام‌ها، دریافت چندجانبه پیام از سوی سخنران و تحلیل سریع آن برای خانم‌ها فراهم شده است.

یک سخنران با توجه به جنسیت مخاطبان خود باید نحوه ارائه مطالب را مشخص کند. در این زمینه حتما باید با استفاده از آنالیز مخاطبان پیش از سخنرانی، مطالب را تفکیک نمایید و بسته به توانمندی اکثریت افراد حاضر در سالن سخنرانی کنید.

تاثیر تفاوت‌های مخاطب زن و مرد و تاثیر آن‌ها روی سخنرانی

چند نکته راهگشا برای سخنرانان

با وجود تمام تفاوت‌هایی که بین دو جنسیت وجود دارد، یک سخنران می‌تواند با توجه به نکات زیر از سخنرانی در یک جمع مختلط اما یکدست و کاملا هماهنگ لذت ببرد:

  1. هم خانم‌ها و هم آقایان می‌توانند به مرور زمان با موضوع بحث، جو بحث و ارتباط چشمی سخنران تطبیق پیدا کنند و از این نظر منعطف هستند
  2. با وجود این که به نظر می‌رسد صبر و حوصله مردان برای سخنرانی‌های طولانی‌تر بیش‌تر باشد اما اگر موضوع به اندازه کافی جذاب باشد می‌توان همکاری زنان را نیز جذب کرد
  3. غالبا لبخند را بین زنان بیش‌تر از مردان مشاهده می‌کنید؛ اما اگر کمی صبورتر باشیم می‌توانیم با دادن فرصت لمس موضوع و برقراری ارتباط با سخنران به مخاطب مرد نیز تعامل داشته باشیم
آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

راهنما کاربردی آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

در قشر سخنرانانی که سخنرانی را به عنوان یک حرفه انتخاب نموده و به کسب درآمد از راه سخنرانی می‌پردازند دقیقا مثل زندگی عادی، هستند افراد خود‌محور، خود‌خواه و بی‌تفاوتی که صرفا برای رفع وظیفه سخنرانی می‌کنند و بدون توجه به احساسات، میزان انتقال مفاهیم و سوالات مخاطبان سعی دارند به بحث خاتمه بدهند. در مقابل این سخنرانان هم دسته دیگری از افراد یعنی سخنرانان مخاطب‌محور وجود دارند که به خاطر مخاطب حرف می‌زنند، دوست دارند هر چه که گفته می‌شود کاملا شنیده شود و در نهایت مخاطب را به عکس‌العمل وا دارد. این دسته از سخنرانان که مخاطب را هدف اصلی خود قرار می‌دهند به واسطه آنالیز مخاطبان پیش از سخنرانی است که تا این حد موفق می‌شوند و متناسب با روحیه آن‌ها سخنرانی را مدیریت می‌کنند.

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی پاسخ محکمی به سوالاتی از قبیل “چه طور بدانیم که هر لحظه مخاطب به چه چیزی فکر می‌کند؟،”چه طور رضایت یا نارضایتی را از چهره مخاطبان متوجه شویم؟”، “چه طور بفهمیم که مخاطب ما دوست دارد چه چیزی بشنود؟ و … می‌باشد.

هدف ما از مرور مطلبی که پیش روی شما قرار دارد این است که معنا آنالیز مخاطبان را به صورت کلی بدانید و در نهایت نگاهی به سوالاتی داشته باشیم که شما برای آنالیز یا بررسی مخاطبان خود باید بپرسید. این مطلب شما را برای آنالیز دقیق و کاربردی روحیات و تیپ‌های شخصیتی مخاطبانتان آماده خواهد کرد.

راهنما آنالیز مخاطبان قبل از سخنرانی

آنالیز مخاطب فرآیندی است که با استفاده از آن می‌توان به هویت مخاطبان پی برد، دانست که در هر لحظه به چه چیزی فکر می‌کنند و در نهایت از این اطلاعات برای نزدیکی به آن‌ها بهره گفت. آنالیز مخاطبانی که در حال فکر کردن هستند بهترین آنالیزی است که یک سخنور می‌تواند از محیط افراد خود داشته باشد و به این وسیله چشم‌انداز کاملی از اطراف خود پیدا کند.

مهم‌ترین کاربر آنالیز مخاطبان انتخاب روش سخنرانی، سبک سخنرانی، راه ورود به موضوع و تمرکز روی انواع و اقسام محتوایی است که می‌خواهیم به آن‌ها نمایش دهیم.

ابعاد تجزیه و تحلیل مخاطبان برای شناخت بیش‌تر آن‌ها

مخاطبان حاضر در یک سخنرانی را می‌توان از سه بعد اصلی مورد بررسی قرار داد:

  1. آنالیز دموگرافیک: مخاطب شما چه کسی است؟ ویژگی‌های شخصیتی فردی یا گروهی آن‌ها چیست؟
  2. آنالیز روان‌شناسی: مخاطبان شما چه می‌دانند؟ چه اعتقادی دارند؟ درباره موضوع مورد بحث احتمالا چه فکری می‌کنند؟
  3. آنالیز محتوایی: کجا و چه زمانی قرار است سخنرانی کنید؟ چرا این مخاطبان در حال گوش دادن به سخنان شما هستند؟

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

هر یک از این ابعاد را در آنالیز مخاطبان به صورت مفصل‌تر در هر یک از بخش‌های زیر در ادامه بررسی خواهیم کرد.

معرفی آنالیز دموگرافیک مخاطبان

هدف از این نوع آنالیز شناخت گروه یا جمعیتی است که در حال سخن گفتن با آن‌ها هستید. در این آنالیز سوالات متفاوتی از افراد هدف پرسیده می‌شود که برخی مربوط هستند و برخی نامربوط؛ مثلا:

  • سن مخاطب چه قدر است: در بحث سرمایه‌گذاری روی سخنرانی و تدارکات لازم سن مخاطبان از نوجوان تا جوان و افراد بالغ اهمیت زیادی دارد
  • جنسیت مخاطب چیست؟ مرد؟ زن؟ مختلط؟: زمانی که بحث درمانی باشد، درباره تناسب اندام باشد یا بخواهیم درباره مسائل تغذیه‌ای صحبت کنیم شناخت جنسیت مخاطب ما اهمیت زیادی دارد
  • جهت‌گیری مخاطبان چیست؟: مخاطبان متغلق به یک نژاد، یک قوم، یک فرهنگ یا یک قشر سیاسی خاص هستند؟
  • حرفه مخاطبان چیست؟: برای درگیر کردن مخاطبان در طول بحث پیشه آن‌ها اهمیت زیادی دارد. مثلا صحبت کردن درباره یک کشف علمی در زمینه دارویی با مهندسان یا حسابداران بی‌معنا خواهد بود
  • اعتقادات دینی مخاطبان چیست؟: قبل از سخنرانی و به جهت اخلاقی لازم است از دین و مذهب مخاطبان خود مطلع شده باشید

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

گاهی هم می‌توان در آنالیز مخاطبان به شیوه دموگرافیک خیلی کلی و جامع‌تر عمل کرد و سوالات زیر را پرسید:

  • مخاطبان همگن هستند یا ناهمگن: تشابه یا عدم تشابه اهمیت زیادی در سخنرانی دارد. قطعا صحبت کردن با گروهی که همگی مهندس عمران هستند بهتر نتیجه می‌دهد تا گروهی که همه اقشار در آن وجود دارند و هیچ نقطه اشتراکی در آن دیده نمی‌شود
  • اندازه جمعیت چه قدر است؟ سخنرانی‌های بزرگ معمولا تشابه کم‌تری دارند و مخاطبان رنگارنگی در آن‌ها حضور می‌یابد و همین موضوع رسیدن به نقطه مشترک را سخت می‌کند

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

گاهی هم می‌توان برای آنالیز مخاطبان از بعد دموگرافیک به تضادها توجه کرد و با توجه به نقاط اختلاف بحث را هدایت کرد؛ مثلا:

  • جنسیت، حرفه، پیشه، رشته تحصیلی و پیشینه شما تا چه حد به مخاطبان نزدیک است؟
  • مخاطبان آشنا/ همکار یا از دوستان شما هستند؟

معرفی آنالیز روان‌شناسی مخاطبان

هدف از این نوع آنالیز پی بردن به آن چیزی است که مخاطبان قبل و بعد از سخنرانی درباره شما و کیفیت کار فکر می‌کنند. برای این نوع آنالیز می‌توان از تست‌های اعتقادی و تحصیلی استفاده کرد:

بررسی سطح سواد و دانش مخاطب

  • مخاطبان تا چه درباره موضوع مورد بحث اطلاع دارند؟
  • مخاطبان با چه اصطلاحاتی به صورت تخصصی در حرفه یا کار شما آشنایی دارند؟

بررسی اعتقادی مخاطب

  • چه چیزی در زندگی برای آن‌ها ارزش بیش‌تری دارد؟ این اعتقاد برای بنا نهادن یک بحث هم‌جهت و یک‌دست به شما کمک می‌کند
  • چه مشکلاتی در زندگی دارند؟ اگر سخنران بتواند برای مشکل مشترکی که بین عمده مخاطبان وجود دارد راه حلی ارائه کند قطعا پیروز میدان خواهد بود

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

آنالیز محتوایی مخاطب

هدف از این نوع آنالیز این است که دقیقا بسنجیم محتوا آماده شده برای سخنرانی تا چه حد می‌تواند به تنهایی مسیر فکری افراد را متحول یا متاثر از خود سازد. در برخی از موارد این آنالیز با سوالاتی همراه می‌شود که در آنالیز از نوع دموگرافیک نیز مطرح کرده بودیم. برای شروع آنالیز مخاطبان از این راه، سوالات زیر را مطرح کنید:

حضور مخاطبان در سخنرانی اجباری بوده است یا به اختیار خودشان؟

تجربه نشان داده که در اغلب موارد افرادی که با دلخواه خودشان در یک سخنرانی حاضر شده‌اند روشن‌فکرتر، آماده و مشتاق‌تر از دیگران در مباحث شرکت کرده و به تعامل می‌پردازند. به علاوه فعالیت‌های آن‌ها انگیزه‌ای برای شروع و ادامه بحث توسط سخنران خواهد بود. در مقابل افرادی که به اجبار در یک جلسه حاضر شده‌اند به زمان بیش‌تری برای تعامل با افراد در سخنرانی نیاز دارند.

مخاطبان یک هفته قبل از سخنرانی چه شرایطی را پشت سر گذاشته‌اند؟

به عنوان مثال اگر در برابر فرادی قرار است صحبت کنید که یک مصیبت خاص را پشت سر گذاشته‌اند یا گروه خاصی که به خاطر افت و خیر بازار نابسامانی‌های زیادی را در کسب وکار خود تجربه نمودند بهتر است از قبل بدانید

پوشش مخاطبان شما به چه صورت است؟

شاید آنالیز پوشش، آن هم پوشش همه کسانی که در سالن سخنرانی هستند غیرممکن یا بیهوده به نظر برسد؛ اما از روی ظاهر مخاطبان هم می‌توان به جدیت، رسمیت و میزان صمیمیت و شوخ‌طبعی افراد پی برد.

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

در چه ساعتی از طول روز سخنرانی می‌کنید؟

این بخش از آنالیز مخاطبان از ارزش بالایی برخوردار است. دقیقا چه زمانی می‌خواهید سخنرانی کنید؟ قبل از ناهار/شام/عصرانه؟ ساعات آخر روز؟ قطعا ساعت سخنرانی روی حالات و میزان درک مخاطبان از گفته‌های شما اثر می‌گذارد.

چه موانعی در سالن وجود دارد که شما را از نزدیک شدن به صحنه سخنرانی دور می‌کند؟

این موانع را از زبان تمام کسانی که به نحوی در سخنرانی شرکت دارند بپرسید و سعی کنید تمام آن‌ها را از میان بردارید.

مخاطبان انتظار دیدن چه نوع اجرایی را از شما دارند؟

گاهی بسته به شرایط و خواسته عمده مخاطبان مجبور می‌شویم کل سخنرانی را به حالت ایستاده ارائه دهیم. گاهی هم آنالیز مخاطبان نشان می‌دهد که با هر دو حالت ایستاده یا نشسته شما موافق هستند.