نوشته‌ها

بررسی اصول و فنون مناظره

مناظره به شرط بُرد: نگاهی بر اصول و فنون مناظره

به تعداد ۷ میلیارد آدمی که روی این کره خاکی نفس می کشند اختلاف نظر و سلیقه وجود دارد. گاهی این اختلاف نظر ها به قول معروف بالا می گیرد و عمومی می شود. مثلا در یک معامله تجاری هر لحظه ممکن است هر طرف به خاطر رد قیمت پیشنهادی طرف مقابلش ساز مخالف بزند، مشاجره شکل بگیرد و خلاصه معامله را به هم بزند. در چنین مواردی همان دو نفر با مشارکت افراد دیگر شروع به مباحثه و تبادل نظر می کنند تا از متضرر شدن یکدیگر جلوگیری کنند. نهایتا بعد از کلی بحث و جدل یکی از دو طرف قانع می شود، یکی به عنوان برنده یا پیروز میدان و دیگری به عنوان بازنده یا کسی که کوتاه آمده است معرفی یا شناخته می شود. شاید دیدن این روند پر پیچ و خمی که توصیف کردیم برای تماشاگران ساده باشد؛ اما در این بین ترفندهایی به کار گرفته شده و به قول معروف فن هایی زده شده که کسانی که بیرون از بحث قرار دارند از آن بی خبر هستند. نگاهی ریزبینانه به جاده پر پیچ و خم این شیوه از گفتگوها یا مناظره ها نشان می دهد که لازمه پیروزی در برابر رقیب تسلط بر اصول و فنونی از پیش تعیین شده است. اصول و فنون مناظره که شناخت آن ها ضامن پیروزی در برابر رقیب در معاملات، مصاحبه ها، مباحثه های دوستانه و …است.

شاید برای کسانی که خارج از مناظره قرار دارند دنبال کردن چنین بحث کشداری خسته کننده باشد و فقط دنبال شناخت پیروز یا بازنده مناظره باشند. مثلا دیدن مناظره های چند ساعته انتخاباتی شاید از ظرفیت صبر و حوصله همه خارج باشد و کم تر کسی دقیقا بداند چه اتفاقاتی در پس این شکست یا پیروزی رخ داده است.

از آن جایی که مناظره به عنوان یک مهارت گفتاری یا فن بیان بخشی از زندگی روزمره ما را تشکیل می دهد تصمیم گرفتیم با جمع آوری این مطلب نگاهتان را نسبت به تمام این اصول و فنون مناظره و ترفندهایی که مناظره کنندگان موفق دنیا به کار می برند عوض کنیم.

بررسی اصول و فنون مناظره

در تکنیک های فن بیان در مناظره به برخی از اصول ترفندهای عمومی مثل خود مختاری، پذیرش اشتباهات، استفاده از ضعف های شخصی به عنوان یک نقطه قوت و…اشاره کردیم و گفتیم که مناظره مثل راه رفتن روی لبه پرتگاه مخاطره آمیز است.

با این پیش درآمد به سراغ سایر اصول و فنون مناظره می رویم که خیلی جزئی تر و بر اساس تجربیات مختلف در مناظره های کاری، دانشجویی، سیاسی و…به دست آمده اند.

بررسی اصول و فنون مناظره

مناظره به شرط بُرد _ بُرد!

یکی از بزرگ ترین ضعف های مذاکراتی یا مناظره ای روز دنیا قانون ناپایدار و مخرب بُرد و باخت است که کمر هر چه مناظره موفق و دنباله دار است را شکسته! این ببرد و باخت به عنوان یک فرمول کلیشه ای مخرب از دیرباز در آلبوم ذهن ما ثبت شده است و انگار تغییر پذیر هم نیست.

در یک مناظره نظیر یک بازی مفهوم برد و باخت اولین و تنها ترین هدف بین بازیکنان می شود. در مناظره مثل بازی، مناظره کنندگان بر یک محور ثابت برد و باخت حرکت می کنند. دو طرف تلاش خود را می کنند تا بالاخره پیروز میدان شوند و طرف مقابشان را ضربه کنند. چنین مناظره ای شاید بر اساس قانون طبیعت منطقی به نظر برسد اما بسیار شکننده و ناپایدار خواهد بود؛ طوری که به محض زمین خوردن رقیب مناظره تمام می شود هیچ فرصتی برای تثبیت جایگاه برای طرف پیروز باقی نمی ماند.

بررسی اصول و فنون مناظره

تنها بازی موفق در طول یک مناظره بازی برنده-برنده است. بازی بُرد-بُرد بر خلاف تفکر برخی به شما قدرت کافی برای حرف زدن یا اظهار نظر می دهد و منظور از بازی برنده برنده به هیچ وجه برخورد ساده لوحانه با رقیب نیست.

چگونه بُرد – بُرد بازی کنیم؟

فن بیان در چنین حالتی به ما می گوید که وقتی رقیب در شرایط بحرانی قرار می گیرد و در حال سقوط است شرایط را برای او سخت تر نکنیم. مثلا وقتی که رقیب تقریبا در حال باختن است با لفاظی های بیشتر، ارائه سند و مدرک و تشویش اذهان جو را بیشتر نسبت به او تخریب نکنیم. با این کار می توان بدون این که طرف مقابل را زمین زده باشید از او سبقت بگیرید!

مبارزه کلامی؛ و نه دعوا!

تفاوت مبارزه با انتقام جویی یا دعوا کردن واضح است. در طول مبارزه فرد مقید به یک سری قوانین و مقررات است و می داند که باید در چارچوب یک سری استاندارد ها فن بزند. در مناظره هم به همین ترتیب؛ یعنی شما به عنوان کسی که قصد دارد از طریق فن بیان و بدون هیچ گونه درگیری رقیب خود را پایین بکشید پایبند یک سری قوانین زبانی یا گفتاری هستید و از این مرز پای خود را آن طرف تر نمی گذارید!

بررسی اصول و فنون مناظره

مناظره یا هنر رزمی؟

مبناظره نوعی هنر رزمی است. هنری که شما به واسطه آن هم از خود حفاظت کرده اید و هم رقیب را تحت اصول و فنون مناظره به چالش کشیده اید. اما در این مبارزه چه قوانین کلامی وجود دارد؟

  • ادب را رعایت کنید؛ هرگز از این جمله که “تو نمی توانی درست و حسابی استدلال کنی” یا ” تو نمی توانی مدرک بیاوری” طرف مقابل را تحقیر نکنیم
  • کمک کار رقیب باشید. یک شکل از هنر اندیشیدن دیالکتیک در فن بیان دقیقا در چنین شرایطی به کار می آید. مثلا اگر رقیب در حال ارائه اسناد و شواهد است به او کمک کنید و سریع اسناد خود را رو کنید: بگذارید به شما با این پرونده ها کمک کنم تا کارتان ساده تر شود…

حرف های قلمبه سلبمه ممنوع!

ما گاهی قربانی دایره لعات تحصصی و پیشرفته ای می شویم که سعی داریم آن را در محیط مناظره به رخ بکشیم. شاید در چنین مواردی استفاده از واژگان و اصطلاحات عامیانه بیشتر مورد تایید باشد تا واژگانی که طرف مقابل مدام بخواهد از شما درباره معنا و مفهومشان سوال بپرسد!

گاهی همین جملات و عبارات ساده هستند که خود به جملات هیپنوتیزم کننده تبدیل می شوند.

بررسی اصول و فنون مناظره

راه تغییر و تحریف را با زبان بدن ببندید!

یکی از دغدغه های مناظره کنندگان در طول مناظره احتمال تحریف سخنان عامیانه و ساده آن ها از جانب مناظره کننده است. این حالت بیشتر زمانی به وجود می آید که وقت ما تمام شده و مجبور هستیم سخنان خود را به خاطر کمبود زمان ناتمام بگذاریم. در چنین مواقعی رقیب که حالا فرصت کافی در اختیارش قرار گرفته ممکن است سواستفاده کند و با بیان حرف های ضد و نقیض از طرف ما هر چه رشته بوده ایم را پنبه کند!

توصیه ما در چنین مواردی استفاده زیرکانه از زبان بدن است. در لحظه آخر که مخاطب می خواهد گفته هایتان را تحریف کند راهی ندارید جز زبان بدن. مثلا بلافاصله در لحظه آخر می توانید با دست هایتان گفته های طرف مقابل را رد کنید و مدام اشاره کنید که با نظر او مخالف هستید.

بررسی اصول و فنون مناظره

لحن و زبان در مناظره

لحن در طول سخنرانی، مناظره یا گفتگوهای روزمره خیلی مهم است. در کنار این که لازم است زبان شما علمی، مودبانه و کاملا شفاف باشد به لحنی نرم نیاز دارید که با استفاده از آن بتوانید به دور از بی حوصلگی کلمات را ادا کنید. از کلمات و عبارات بیگانه استفاده نکنید و سعی کنید لحنتان شعارگونه نباشد.

تکنیک های فن بیان در مناظره

۱۲ تکنیک فن بیان در مناظره که احتمالا تا کنون نشنیده بودید!

شنیدن کلمه “مناظره” خواه ناخواه بلافاصله هر کسی را به یاد مناظره های داغ و پرتنش انتخاباتی می اندازد که هر یک از رقبا در تلاش هستند با شیوه سخنوری یا فن بیان خود رقیب را از میدان به در و خلاصه به نحوی همه چیز را به نفع خود تمام کنند. هر چند که گفتگوهای رقبا سیاسی در طول انتخابات مصداق بارز مناظره می باشند اما علم مناظره با تمام شاخ و برگ هایش فراتر از این است که بخواهیم آن را به مباحث سیاسی محدود کنیم و اتفاقا در طول روز برای ما خیلی پرکاربر می باشد. مثلا همین گفتگوهای کلاسی که بین دانشجویان و استاد برای رد یا تایید یک مبحث علمی، فرهنگی یا اعتقادی شکل می گیرد همان میز گرد مناظره ای است که همه ما در طول تحصیل کم و بیش دور آن نشسته ایم و به مباحثه پرداخته ایم. از دیدگاه ویکی پدیا، مناظره یا مناظره‌کردن، روش رسمی استدلال تعاملی و نمایش‌یافتنی است که با هدف هم نظر، هم فکر و هم رنگ کردن دیگران با ما شکل می گیرد. اگرچه همه ما طعم مناظره را به صورت رسمی یا غیررسمی چشیده ایم اما اگر قرار باشد این ماظره برد و باخت داشته باشد و موثر واقع شود نظیر سخنرانی یا سخنوری اصول خاص خود را دارد. اصولی که ما آن ها را در قالب تکنیک های فن بیان در مناظره بررسی می کنیم.

مناظره مثل راه رفتن روی لبه پرتگاه مخاطره آمیز است. به علاوه بررسی نتیجه مناظره را بهتر است به مخاطبان یا نظاره کنندگان بسپاریم؛ چون فقط آن ها هستند که با توجه به فن بیان مناظره ما می توانند قضاوت کنندگان عادلی باشند. شاید اولین مناظره انتخاباتی رئیس جمهور اوباما در دور اول ریاست جمهوری اش با رقیب جمهوری خواه یکی از داغ ترین مناظرات تلویزیونی بوده است که کاربران به واسطه همان مناظره توانستند با توجه به فن بیان اوباما پیروزی او را بر ریب جمهوری خواهش پیش بینی کنند.

حتی اگر مناظره کننده حرفه ای و ماهری هستید ۵ تکنیک فن بیان در مناظره که قرار است در ادامه آن ها را تجزیه تحلیل کنیم را احتمالا تا کنون نشنیده اید! همراه ما باشید.

تکنیک های فن بیان در مناظره

تکرار های طلایی در مناظره

شاید خیلی ابتدایی باشد اما سه اصل اساسی یک مناظره موفق تفکر، مکث و بردباری است. فرض کنید شما به عنوان کارشناس مدیریت بحران سازمان هواشناسی در یک جلسه رسمی قرار است به مناظره با یکی از منتقدان عملکرد خود بپردازید. مخاطب مناظره را شروع می کند و بدون معطلی سراغ اصل مطلب می رود: چرا با وجود قانون منع عبور و مرور موتور سیکلت های دوزا همچنان  شاهد عبور و مرور آزادانه آن ها در سطح شهر هستیم؟ مدیریت شما ناکارآمد بوده است!

تکنیک های فن بیان در مناظره

در چنین مواردی یک مناظره کننده هوشمند پیش از این که بخواهد مثل یک آتشفشان فوران کند، حرف های مخاطبش را انکار کند و با ذکر دلیل حرف های طرق مقابل را رد کند بهتر است یک بار سوال طرف مقابل را تکرار کند و به او حرف هایش را گوشزد نماید. این ترفند تکرار سوال یا حرف های طرق مقابل در طول مناظره یکی از فنون کلیدی است که باعث می شود آن چند ثانیه بحرانی را قبل از جوش آوردن و خروشیدن با آرامش پشت سر بگذارید. این دقیقا همان ترفندی بود که لویید بنتسن، معاون ریاست جمهوری دموکرات در رویارویی با دن کویل، رقیب جمهوری خواه خود انجام داد و باعث شد به این شیوه پاسخ های منطقی تری به رقیب بدهد و در عین حال کمی از هیجان مخاطبان بکاهد.

هر چند که مهارت حاضرجوابی در طول سخنرانی ای مناظره ها به شدت برای سرکوب کردن طرف مقابل به درد می خورد اما با وجود تکرارهای طلایی در مناظره می توان تعادل و بالانس مناسبی در طول گفتگو برقرار کرد.

عناصر غیرکلامی یک مناظره موفق

چه کسی ممکن است سخنرانی متقاعد کننده اَل گور، فعال محیط زیست و سیاست‌مدار آمریکایی را علیه رقیب جمهوری خواه خود، جورج بوش فراموش کند؟ در طول دهه ۲۰۰۰ و بعد از این سخنرانی حیرت برانگیز در طول مناظره بود که تیتر مجله تایم به این عنوان اختصاص یافت: مهارت غیرکلامی گور او را تا چند قدمی جورج بوش به پیش راند!

تکنیک های فن بیان در مناظره

زبان بدن بخشی از فن بیان در مناظره است. تکیه بر مهارت های ارتباط غیرکلامی خیلی سریع تر از پشت تریبون ایستادن ما را به نتیجه می رساند. مصداق آن را هم بارها در زندگی دیده ایم. مثلا خاطره تعریف کردن یک سری حسابی به دل می نشیند اما وقتی همان خاطره توسط فرد دیگری تعریف می شود اصلا جذاب و دلچسب نیست. دلیل آن هم عناصر غیرکلامی خاصی است که چاشنی سخن می شود و خاطره یا مطلب را به اوج می رسانند.

در یک مناظره موفق استفاده از ارتباطات غیرکلامی نشان می دهد شما به همان اندازه ای که دوست دارید دیگران نسبت به نطق و موضع شما اشتیاق داشته باشند شوق و انرژی دارید!

خود مختاری مناظره کننده در سخنوری

برای استفاده بهتر از شوخ طبعی در ارتباط با دیگران، خود مختار باشید. ضمن این که در فن بیان در مناظره هم شوخ طبع بودن همه چیز را به نفع شما تغییر می دهد. بین شوخی و جدیت مرز باریکی وجود دارد و به واسطه شوخی کردن می توان بسیاری از ناگفته ها را گفت؛ به شرط این که مراقب باشیم از این مرز عبور نکنیم.

تکنیک های فن بیان در مناظره

اما شیوه شوخ طبعی در مناظره خیلی متفاوت است. در مناظره به شما فرصتی برای شوخی کردن داده نمی شود و این خود شما هستید که باید بین فرصت های به وجود آمده، یکی را بر حسب موقعیت برای شوخی با رقبا خود برگزینید.

اعتراف به اشتباهات

انسان جایز الخطا است و خداوند هم بخشنده؛ اما عجیب است که بسیاری از مناظره کنندگان حتی وقتی که خودشان هم متوجه اشتباهاتشان می شوند منکر همه چیز می شوند! قرار گرفتن در شرایط سخت و رقابتی مناظره از یک طرف و تحت فشار حرف ها، اسناد و مدارک رقیب قرار داشتن همه و همه دست به دست هم می دهند تا هر کسی از پذیرش خطاهای خود سر باز بزند.

تکنیک های فن بیان در مناظره

مثلا اگر بحث مدیریتی است منکر خطاهای مربوط به ابتدا دوران خدمت خود نشوید: “اگر چه مسیر ورود من به این منصب چندان با رشته تحصیلی ام متناسب نبود اما در این مدت با نظارتی که روی سیستم های خرید و فروش خودرو در کشور داشته ام شاید تنها کسی باشم که بتواند از چم و خم این کار سر در بیاورد!”

ضعف های که قدرت به یادماندنی می شوند!

در سال ۱۹۸۴ در مناظره ای که بین رییس جمهور وقت، رونالد ریگان و والتر ماندل، مدافع دموکرات صورت گرفت یک نگرانی بزرگ برای همه طرفداران وجود داشت و آن مسن بودن ریگان برای ریاست جمهوری دوباره وی بر آمریکا بود. زمانی که خبرنگار سن بالای ریگان را به عنوان مانع موفقیتش در این رقابت یادآوری کرد ریگان با لحن خاصی یادآور شد: اکنون سن موضوع اصلی ما نیست. من به دنبال بهره وری سیاسی نیستم؛ اکنون حریف اصلی من در این رقابت بی تجربگی و خامی طرف مقابل است!

تکنیک های فن بیان در مناظره

در این مناظره ریگان توانست از ذکر یکی از نقاط ضعف خود در این رقابت توسط خبرنگار به نفع خودش استفاده کند و به این شکل خامی و بی تجربگی رقیب دموکرات در برابر تجربیات خود را به ابزار قدرت به یادماندنی خود تبدیل کند.