نوشته‌ها

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

مخاطب‌شناسی در سخنرانی : ۳ روش کلیدی برای آنالیز بهتر مخاطبان

طبیعت انسان آنالیز، تحلیل و دو دو تا چهارتا را قبل از انجام هر کار یا اقداماتی ایجاب می‌کند. همین که برای سفر به بررسی آب و هوا یا جاده‌ها می‌پردازیم نشان می‌دهد که انسان موجودی آینده‌نگر است و برای حفظ موقعیت و جایگاه خود هرگز بی‌گدار به آب نمی‌زند. نمونه ساده‌تر آن همان تجزیه و تحلیل مختصر ما قبل از حرف زدن با دیگران است. همین که پیش از انتخاب کلمات به فرد مورد نظر و عقاید او توجه می‌کنیم و سعی داریم از سوتفاهم‌های احتمالی جلوگیری کنیم یعنی با دوراندیشی توانستیم در یک مکالمه ساده به موفقیت برسیم. از آن جایی که در سخنرانی هم شناخت و آنالیز افراد اهمیت خیلی بیش‌تری نسبت به گفتگوهای روزمره دارد مخاطب‌شناسی سخنرانی به عنوان رکن حیاتی مطرح می‌شود.

در حالی که آنالیز مخاطبان کاملا سخنران را در برابر قضاوت‌های خوب و بدی که در انتظار او است بیمه نمی‌کند، حداقل به سخنران کمک می‌کند در انتخاب موضوع، زبانی که باید با استفاده از آن مخاطبان را درگیر کند، استایل خود و سایر جنبه‌های سخنرانی بهتر تصمیم‌گیری کند.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

هر چه که آگاهی سخنران نسبت به ابعاد شخصیتی مخاطبان بیش‌تر باشد بهتر می‌تواند ضمام سخنرانی را به دست گیرد؛ اما در جمع‌آوری این داده‌ها محدودیت‌هایی وجود دارد که دست و پای سخنران را می‌بندد. مثلا سخنران نمی‌تواند از تک تک افرادی که قرار است مقابل آن‌ها صحبت کند درباره علایق شخصی و ترجیح آن‌ها بپرسد و سلایق همه آن‌ها را در تصمیم‌گیری خود دخالت دهد.

از این رو تصمیم گرفتیم با توجه به ضرورت مخاطب‌شناسی در سخنرانی ۳ روش کلیدی برای آنالیز بهتر مخاطبان را در کلاس امروز دانشگاه زندگی به بحث بگذاریم. تا پایان همراه ما بمانید.

۳ روش کلیدی برای مخاطب‌شناسی در سخنرانی

همان طور که یک پزشک پیش از تشخیص اطلاعات و تاریخچه کافی بیمار را جویا می‌شود، یک سخنران هم برای تجویز صحیح و به جا کلمات نیاز به آشنایی مختصری با تاریخچه کلی گروهی دارد که قرار است با آن‌ها دقایقی گفتگو داشته باشد. ۳ روش استاندارد زیر به آنالیز بهتر مخاطبان کمک می‌کنند:

آنالیز دموگرافیک مخاطبان در سخنرانی

اطلاعاتی که در این روش مورد بررسی قرار می‌گیرند از دیرباز شامل سن، جنسیت، وضعیت زناشویی، نژاد و قومیت و شرایط اجتماعی اقتصادی آن‌ها می‌باشند. در صورتی که مخاطبان شما ، کارمندان دانشجویان یا دانش‌آموزانی باشند که قبلا هم با آن‌ها در ارتباط بوده‌اید قطعا نگرش کلی نسبت به دموگرافیک آن‌ها دارید؛ اما در صورتی که مخاطبان شما جمعیتی باشند که هرگز با آن‌ها در گذشته رو به رو نشده‌اید چه طور؟

در این موقعیت بهترین راهی که به نظر می‌رسد کسب اطلاعات جامعی از سازمان یا موسسه‌ای است که از شما دعوت به سخنرانی کرده است. مثلا اگر قرار است در ارتباط با اصول فن بیان در مشتری‌مداری برای کارکنان یک شرکت بازرگانی سخنرانی کنید خیلی راحت می‌توانید درباره دموگرافیک آن‌ها از همان سازمان این داده‌ها را جویا شوید.

فراموش نکنید که مخاطب‌شناسی در سخنرانی مرز و حدود خاصی دارد. برخی از اطلاعات مثل اطلاعات تاهل افراد جز خط قرمزهایی محسوب می‌شود که در سخنرانی اجازه ورود بدان را نداریم.

برخی از انواع داده‌های دموگرافیک عبارتند از:

بازه سنی مخاطبان

سن مخاطبان دنیایی است از اطلاعات به دردبخور که به سخنران برای هدایت بهتر سخنرانی به شدت کمک می‌کند. مثلا اگر مخاطبان شما افراد هجده نوزده ساله‌ای باشند که به تازگی وارد دانشگاه شده‌اند قطعا هیچ پیشینه‌ای درباره جنگ و مشکلات آن ندارند. اما همین که سن مخاطبان بالاتر برود و عمدتا ۳۰ تا ۴۰ ساله باشند به خوبی خاطرات جنگ را به خاطر می‌آورند؛ چون خیلی خوب آن را لمس کرده‌اند!

افرادی که مسن‌تر باشند شرایط دهه بیست یا سی را بهتر از افراد سی یا چهل ساله می‌دانند و بنابراین اگر قصد خاطره‌بازی با آن‌ها را داشته باشید و بخواهید یادآور پارامترهای خاصی شوید شاید بتوانید این کار را راحت‌تر انجام دهید.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

جنسیت مخاطبان

تفاوت مخاطب زن و مرد در سخنرانی موضوع حساس و پیچیده‌ای است. تفاوت رفتار و شخصیتی افراد مختلفی به فاکتورهایی مثل اصالت، شیوه تربیت، خانواده و محیط رشد آن‌ها دارد. با توجه به جنسیت اکثریت افراد می‌توانید در انتخاب موضوع و استایل خود تصمیم‌گیری کنید.

آنالیز روان‌شناسی مخاطبان در سخنرانی

در این تحلیل و بررسی فاکتورهای پنهان‌تری نظیر دیدگاه‌ها، گرایش افراد، عقاید و ارزش‌های آن‌ها برای سخنران مشخص می‌شود. از دیدگاه سخنرانان این گرایش‌ها که مجموعه ارزش‌های یک فرد را تشکیل می‌دهند خیلی مهم هستند؛ چون ارزش‌ها هستند که نشان می‌دهند چه چیزی مطلوب یک فرد است و چه چیزی نامطلوب. از این رو شاید مطرح کردن خیلی از عناوین در سخنرانی درست نباشد.

ارزش‌ها چارچوب یا استانداردهایی هستند که به دیگران برای قضاوت دیگران کمک می‌کنند. آزادی، عدالت، صداقت، خانواده، سلامت و برابری همه و همه یک ارزش هستند.

ارزش‌ها کمیت‌هایی کیفی هستند؛ نه کمّی!

بر خلاف آنالیز دموگرافیک که تمام داده‌ها با اعداد و ارقام مشخص می‌شوند، در ارزش‌ها و خلاصه پارامترهایی که مربوط به آنالیز روان‌شناسی می‌شوند همه چیز کیفی و توصیفی است و تحلیل مخاطبان در سخنرانی در یکی دو خط خلاصه نمی‌شود. مثلا اگر قرار است درباره مضرات فست فودها صحبت کنید، قطعا همه آن کسانی که از فست فود دوری می‌کنند با هم کاملا هم عقیده نیستند. این تفاوت‌ها به صورت توصیفی مشخص می‌شوند.

آنالیز موقعیتی مخاطبان در سخنرانی

نوع دیگر مخاطب‌شناسی در سخنرانی، آنالیز موقعیتی افراد است؛ چون در آن روی ویژگی‌های خاص در موقعیت صحبت کردن یا سخنرانی سخنران تمرکز داریم. این آنالیز با دو سوال مهم انجام می‌شود:

  • چند نفر برای شنیدن سخنرانی من آمده‌اند و اصلا دلیل اصلی حضور آن‌ها چیست؟ چه نگرانی یا نگرشی باعث آمدن آن‌ها شده است؟
  • شرایط فیزیکی محیط سخنرانی به چه صورت است؟ جمعیت مخاطبان چگونه است؟ عواملی در خارج یا داخل سالن وجود دارد که سبب بی‌توجهی مخاطبان شود؟

تاثیر جمعیت مخاطبان بر سخنرانی

جمعیت مخاطبان در یک کلاس به صورت کلاسیک بیست تا بیست و چهار نفر است. این جمعیت، جمعیتی بهینه برای سخنرانی است؛ چون کم بودن تعداد مخاطبان شرایط را برای قضاوت به نفع شما فراهم می‌کند. در چنین مواقعی آمادگی برای سخنرانی راحت‌تر است.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

زمانی که سخنرانی در برابر جمعیت گسترده‌تری برگزار شود دست‌یابی به تک تک مخاطبان برای جلب توجه آن‌ها دشوارتر است. به علاوه سخنرانی حالتی رسمی‌تر به خود می‌گیرد و قطعا سبک سخنرانی عوض می‌شود.

تاثیر موقعیت برگزاری سخنرانی بر سخنرانی

بهانه‌های مختلفی برای برگزاری یک سخنرانی وجود دارد. از مراسم اهدای جوایز، کنوانسیون ها و کنفرانس ها تا تعطیلات و همایش‌های مختلف برای تحلیل رخدادهای خوب و بد. هر کدام که باشد به هر حال در مخاطب‌شناسی سخنرانی اثرگذار هستند.

موقعیت سخنرانی در چنین مواردی شخصیت مخاطبان را عوض می‌کند. مثلا وقتی که درباره آثار و خسارات جنگ در منطقه خاص دنیا صحبت می‌کنیم باید احساسات و واکنش‌های مخاطبان را بعد از دیدن تصاویر یا ویدیوها پیش‌بینی کرد و جهت جلوگیری از واکنش‌های منفی، متن سخنرانی را تعدیل کرد.

مخاطب‌شناسی در سخنرانی

آنالیز بر حسب داوطلب بودن مخاطب

بر حسب این که حضور مخاطبان در سالن به صورت اختیاری شکل گرفته باشد یا پشت آن اجبار وجود داشته باشد و افراد صرفا برای انجام وظیفه حضور یافته باشند تفاوت‌هایی در مخاطبان دیده می‌شود. زمانی که حضور در یک سخنرانی به برخی تحمیل شده باشد سخنران باید روی زمانبندی در سخنرانی دقت بیش‌تری داشته باشد. گاهی برخی از سخنرانی‌ها به عنوان دوره‌های طول یا ضمن خدمت برگزار می‌شود. در چنین مواردی که سخنرانی جنبه آموزشی می‌یابد نحوه ارائه سخنرانی هم از اهمیت بیش‌تری برخوردار می‌شود.

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

راهنما کاربردی آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

در قشر سخنرانانی که سخنرانی را به عنوان یک حرفه انتخاب نموده و به کسب درآمد از راه سخنرانی می‌پردازند دقیقا مثل زندگی عادی، هستند افراد خود‌محور، خود‌خواه و بی‌تفاوتی که صرفا برای رفع وظیفه سخنرانی می‌کنند و بدون توجه به احساسات، میزان انتقال مفاهیم و سوالات مخاطبان سعی دارند به بحث خاتمه بدهند. در مقابل این سخنرانان هم دسته دیگری از افراد یعنی سخنرانان مخاطب‌محور وجود دارند که به خاطر مخاطب حرف می‌زنند، دوست دارند هر چه که گفته می‌شود کاملا شنیده شود و در نهایت مخاطب را به عکس‌العمل وا دارد. این دسته از سخنرانان که مخاطب را هدف اصلی خود قرار می‌دهند به واسطه آنالیز مخاطبان پیش از سخنرانی است که تا این حد موفق می‌شوند و متناسب با روحیه آن‌ها سخنرانی را مدیریت می‌کنند.

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی پاسخ محکمی به سوالاتی از قبیل “چه طور بدانیم که هر لحظه مخاطب به چه چیزی فکر می‌کند؟،”چه طور رضایت یا نارضایتی را از چهره مخاطبان متوجه شویم؟”، “چه طور بفهمیم که مخاطب ما دوست دارد چه چیزی بشنود؟ و … می‌باشد.

هدف ما از مرور مطلبی که پیش روی شما قرار دارد این است که معنا آنالیز مخاطبان را به صورت کلی بدانید و در نهایت نگاهی به سوالاتی داشته باشیم که شما برای آنالیز یا بررسی مخاطبان خود باید بپرسید. این مطلب شما را برای آنالیز دقیق و کاربردی روحیات و تیپ‌های شخصیتی مخاطبانتان آماده خواهد کرد.

راهنما آنالیز مخاطبان قبل از سخنرانی

آنالیز مخاطب فرآیندی است که با استفاده از آن می‌توان به هویت مخاطبان پی برد، دانست که در هر لحظه به چه چیزی فکر می‌کنند و در نهایت از این اطلاعات برای نزدیکی به آن‌ها بهره گفت. آنالیز مخاطبانی که در حال فکر کردن هستند بهترین آنالیزی است که یک سخنور می‌تواند از محیط افراد خود داشته باشد و به این وسیله چشم‌انداز کاملی از اطراف خود پیدا کند.

مهم‌ترین کاربر آنالیز مخاطبان انتخاب روش سخنرانی، سبک سخنرانی، راه ورود به موضوع و تمرکز روی انواع و اقسام محتوایی است که می‌خواهیم به آن‌ها نمایش دهیم.

ابعاد تجزیه و تحلیل مخاطبان برای شناخت بیش‌تر آن‌ها

مخاطبان حاضر در یک سخنرانی را می‌توان از سه بعد اصلی مورد بررسی قرار داد:

  1. آنالیز دموگرافیک: مخاطب شما چه کسی است؟ ویژگی‌های شخصیتی فردی یا گروهی آن‌ها چیست؟
  2. آنالیز روان‌شناسی: مخاطبان شما چه می‌دانند؟ چه اعتقادی دارند؟ درباره موضوع مورد بحث احتمالا چه فکری می‌کنند؟
  3. آنالیز محتوایی: کجا و چه زمانی قرار است سخنرانی کنید؟ چرا این مخاطبان در حال گوش دادن به سخنان شما هستند؟

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

هر یک از این ابعاد را در آنالیز مخاطبان به صورت مفصل‌تر در هر یک از بخش‌های زیر در ادامه بررسی خواهیم کرد.

معرفی آنالیز دموگرافیک مخاطبان

هدف از این نوع آنالیز شناخت گروه یا جمعیتی است که در حال سخن گفتن با آن‌ها هستید. در این آنالیز سوالات متفاوتی از افراد هدف پرسیده می‌شود که برخی مربوط هستند و برخی نامربوط؛ مثلا:

  • سن مخاطب چه قدر است: در بحث سرمایه‌گذاری روی سخنرانی و تدارکات لازم سن مخاطبان از نوجوان تا جوان و افراد بالغ اهمیت زیادی دارد
  • جنسیت مخاطب چیست؟ مرد؟ زن؟ مختلط؟: زمانی که بحث درمانی باشد، درباره تناسب اندام باشد یا بخواهیم درباره مسائل تغذیه‌ای صحبت کنیم شناخت جنسیت مخاطب ما اهمیت زیادی دارد
  • جهت‌گیری مخاطبان چیست؟: مخاطبان متغلق به یک نژاد، یک قوم، یک فرهنگ یا یک قشر سیاسی خاص هستند؟
  • حرفه مخاطبان چیست؟: برای درگیر کردن مخاطبان در طول بحث پیشه آن‌ها اهمیت زیادی دارد. مثلا صحبت کردن درباره یک کشف علمی در زمینه دارویی با مهندسان یا حسابداران بی‌معنا خواهد بود
  • اعتقادات دینی مخاطبان چیست؟: قبل از سخنرانی و به جهت اخلاقی لازم است از دین و مذهب مخاطبان خود مطلع شده باشید

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

گاهی هم می‌توان در آنالیز مخاطبان به شیوه دموگرافیک خیلی کلی و جامع‌تر عمل کرد و سوالات زیر را پرسید:

  • مخاطبان همگن هستند یا ناهمگن: تشابه یا عدم تشابه اهمیت زیادی در سخنرانی دارد. قطعا صحبت کردن با گروهی که همگی مهندس عمران هستند بهتر نتیجه می‌دهد تا گروهی که همه اقشار در آن وجود دارند و هیچ نقطه اشتراکی در آن دیده نمی‌شود
  • اندازه جمعیت چه قدر است؟ سخنرانی‌های بزرگ معمولا تشابه کم‌تری دارند و مخاطبان رنگارنگی در آن‌ها حضور می‌یابد و همین موضوع رسیدن به نقطه مشترک را سخت می‌کند

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

گاهی هم می‌توان برای آنالیز مخاطبان از بعد دموگرافیک به تضادها توجه کرد و با توجه به نقاط اختلاف بحث را هدایت کرد؛ مثلا:

  • جنسیت، حرفه، پیشه، رشته تحصیلی و پیشینه شما تا چه حد به مخاطبان نزدیک است؟
  • مخاطبان آشنا/ همکار یا از دوستان شما هستند؟

معرفی آنالیز روان‌شناسی مخاطبان

هدف از این نوع آنالیز پی بردن به آن چیزی است که مخاطبان قبل و بعد از سخنرانی درباره شما و کیفیت کار فکر می‌کنند. برای این نوع آنالیز می‌توان از تست‌های اعتقادی و تحصیلی استفاده کرد:

بررسی سطح سواد و دانش مخاطب

  • مخاطبان تا چه درباره موضوع مورد بحث اطلاع دارند؟
  • مخاطبان با چه اصطلاحاتی به صورت تخصصی در حرفه یا کار شما آشنایی دارند؟

بررسی اعتقادی مخاطب

  • چه چیزی در زندگی برای آن‌ها ارزش بیش‌تری دارد؟ این اعتقاد برای بنا نهادن یک بحث هم‌جهت و یک‌دست به شما کمک می‌کند
  • چه مشکلاتی در زندگی دارند؟ اگر سخنران بتواند برای مشکل مشترکی که بین عمده مخاطبان وجود دارد راه حلی ارائه کند قطعا پیروز میدان خواهد بود

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

آنالیز محتوایی مخاطب

هدف از این نوع آنالیز این است که دقیقا بسنجیم محتوا آماده شده برای سخنرانی تا چه حد می‌تواند به تنهایی مسیر فکری افراد را متحول یا متاثر از خود سازد. در برخی از موارد این آنالیز با سوالاتی همراه می‌شود که در آنالیز از نوع دموگرافیک نیز مطرح کرده بودیم. برای شروع آنالیز مخاطبان از این راه، سوالات زیر را مطرح کنید:

حضور مخاطبان در سخنرانی اجباری بوده است یا به اختیار خودشان؟

تجربه نشان داده که در اغلب موارد افرادی که با دلخواه خودشان در یک سخنرانی حاضر شده‌اند روشن‌فکرتر، آماده و مشتاق‌تر از دیگران در مباحث شرکت کرده و به تعامل می‌پردازند. به علاوه فعالیت‌های آن‌ها انگیزه‌ای برای شروع و ادامه بحث توسط سخنران خواهد بود. در مقابل افرادی که به اجبار در یک جلسه حاضر شده‌اند به زمان بیش‌تری برای تعامل با افراد در سخنرانی نیاز دارند.

مخاطبان یک هفته قبل از سخنرانی چه شرایطی را پشت سر گذاشته‌اند؟

به عنوان مثال اگر در برابر فرادی قرار است صحبت کنید که یک مصیبت خاص را پشت سر گذاشته‌اند یا گروه خاصی که به خاطر افت و خیر بازار نابسامانی‌های زیادی را در کسب وکار خود تجربه نمودند بهتر است از قبل بدانید

پوشش مخاطبان شما به چه صورت است؟

شاید آنالیز پوشش، آن هم پوشش همه کسانی که در سالن سخنرانی هستند غیرممکن یا بیهوده به نظر برسد؛ اما از روی ظاهر مخاطبان هم می‌توان به جدیت، رسمیت و میزان صمیمیت و شوخ‌طبعی افراد پی برد.

آنالیز مخاطبان پیش از شروع سخنرانی

در چه ساعتی از طول روز سخنرانی می‌کنید؟

این بخش از آنالیز مخاطبان از ارزش بالایی برخوردار است. دقیقا چه زمانی می‌خواهید سخنرانی کنید؟ قبل از ناهار/شام/عصرانه؟ ساعات آخر روز؟ قطعا ساعت سخنرانی روی حالات و میزان درک مخاطبان از گفته‌های شما اثر می‌گذارد.

چه موانعی در سالن وجود دارد که شما را از نزدیک شدن به صحنه سخنرانی دور می‌کند؟

این موانع را از زبان تمام کسانی که به نحوی در سخنرانی شرکت دارند بپرسید و سعی کنید تمام آن‌ها را از میان بردارید.

مخاطبان انتظار دیدن چه نوع اجرایی را از شما دارند؟

گاهی بسته به شرایط و خواسته عمده مخاطبان مجبور می‌شویم کل سخنرانی را به حالت ایستاده ارائه دهیم. گاهی هم آنالیز مخاطبان نشان می‌دهد که با هر دو حالت ایستاده یا نشسته شما موافق هستند.