نوشته‌ها

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

تنظیم صدا در سخنرانی: شنیده شوید تا موثر باشید

بهترین سخنرانی دنیا را هم که داشته باشید اگر کسی برای چه شنیدن آن وجود نداشته باشد و از همه مهم‌تر کسی قادر به شنیدن آن سخنرانی نباشد چه فرقی با حرف زدن با در و دیوار دارد؟ پیش از انتقال پیام سخنرانی، این صدا سخنران است که پیش‌قدم می‌شود و اولین گام‌ها را برای ارتباط گرفتن با مخاطب برمی‌دارد. شاید خنده‌دار و خیلی پیش‌پاافتاده به نظر برسد اما حتما شما هم در سخنرانی‌هایی حضور داشته‌اید که برای شنیدن صدا سخنران تقلا کرده باشید و با این که همه زور خود را به کار بسته‌اید و باز هم موفق به شنیدن صدای سخنران نشده‌اید. در واقع به این دلیل و هزار و یک دلیل دیگر است که روی تنظیم صدا در سخنرانی تکیه می‌شود.

شرط موثر واقع شدن، شنیده شدن است و هر سخنران از اسارت تا رهایی و پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی راه درازی در پیش دارد. این راه دراز با استراتژی‌هایی که در ادامه این مطلب می‌خوانید کوتاه‌تر و شیرین‌تر خواهد شد.

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

مهارت سخنرانی در قرن بیست و یکم ضرورتی است که هرگز رنگ نمی‌بازد. دو هدف اصلی ما در هر نوع سخنرانی قبل از هر چیز شنیده شدن و سپس موثر واقع شدن است. هر یک از این اهداف را که دنبال کنید به اصل تنظیم صدا در سخنرانی نیاز خواهید داشت. در ادامه استراتژی‌های لازم برای رسیدن به هر یک از این اهداف را معرفی و ارزیابی می‌کنیم.

اگر مخاطب پیام شما را نشنود هیچ اطلاعاتی هم رد و بدل نخواهد شد. پیش از هر چیز قفل صدای خود را باز کنید با تکنیک‌های گرم کردن صدا که قبلا گفته شد مطمئن شوید که از تمام ظرفیت صدای خود هنگام صحبت کردن استفاده می‌کنید.

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

استراتژی‌هایی برای این که شنیده شوید

استراتژی اول: آلودگی صوتی و حواس‌پرتی را به حداقل برسانید

عوامل حواس‌پرتی فقط سر و صدا اطراف نیستند. هر چیزی در اطراف ما زمینه‌ای است تا مخاطب از سخنران چشم بردارد و به اطرافش متمرکز شود. صداهای بلند قطعا چالش بزرگی برای سخنران هستند؛ اما گاهی سر و صدا کوچک و خیلی نامحسوس هم می‌توانند برای مخاطب تحریک‌کننده باشند.

برای این که این عوامل تحریک‌کننده داخلی و خارجی، کوچک و بزرگ یا صوتی و غیرصوتی را به حداقل برسانید به نکات زیر توجه کنید:

  1. تمام راه‌های ورودی صدا را مسدود کنید: در و پنجره مهم‌ترین و خیلی از اوقات تنها مدخل آلودگی صوتی هستند. خنک‌کننده‌هایی که سر و صدا زیادی دارند، ترافیک خودروهای اطراف و رفت و آمدها از جمله مواردی هستند که در برطرف کردن آلودگی صوتی خارجی و تنظیم صدا در سخنرانی باید نسبت به آن‌ها حساس باشید
  2. خودتان عامل حواس‌پرتی نباشید: خود سخنران هم می‌تواند خیلی از اوقات عامل خوبی برای حواس‌پرتی و بی‌توجهی مخاطبانش باشد. تکان دادن خودکار، استفاده از ابزار زینتی پر سر و صدا (مثلا دستبندی که با حرکت دست شما سر و صدا ایجاد کند) یا کفش‌ و لباس‌هایی که عامل حواس‌پرتی مخاطب شوند از جمله همین عوامل هستند
  3. گفتگو آرام مخاطبان را نشنیده بگیرید: گاهی دیدن دو نفر که به آرامی در حال صحبت کردن و به اصطلاح پچ پچ کردن هستند عاملی برای حواس‌پرتی خود سخنران می‌شود؛ با این حال برای جذب شنونده فعال گاهی مجبور هستید این پچ پچ‌ها و سر و صدا آرام را تحمل کنید
  4. هنگام خندیدن یا تشویق مخاطبان حرف نزنید: آماده‌سازی سخنرانی تمام شده است و وارد سالن شده‌اید. همه چیز رو به راه است و شما بزرگ‌ترین اشتباه سخنرانیتان را مرتکب می‌شوید. این که هنوز مخاطبانتان در حال کف زدن و تشویق شما هستند و شما یکی دو کلمه ابتدایی سخنرانی را به زبان می‌آورید و بدون توجه به آن‌ها سخنرانی را آغاز می‌کنید. یکی از اصول تنظیم صدا در سخنرانی برای شنیده شدن توسط مخاطبان صبر است. صبر کنید! نوبت شما هم فرا می‌رسد

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

استرانژی دوم: فاصله خودتان با مخاطبان را به حداقل برسانید

فیزیک صدا ساده و قابل فهم است. به این صورت که اگر فاصله بین شما و مخاطبانتان بیش‌تر شود انتقال صدا سخت‌تر است. حتی اگر این مشکل با میکروفون و سیستم‌های صوتی قوی حل شود باز هم مخاطبانتان به فاکتورهای دیگری نیاز دارند تا بتوانند با شما ارتباط برقرار کنند. به طور کلی بلندی یا کوتاهی صدا با مربع معکوس فاصله با مخاطب ارتباط دارد؛ با این حال ما نکاتی را با صرف نظر از این فاکتور و برای تنظیم صدا در سخنرانی در نظر گرفته‌ایم که به شما کمک می‌کنند:

  1. جایگاه خود را به مخاطبان نزدیک کنید: تنها ۱۵ سانتی‌متر کافی است تا تاثیرگذاری صدا و زبان بدن سخنران روی مخاطبان بیش‌تر شود. با نزدیک شدن مخاطبان به صحنه توانایی خیلی از افرادی که به دلیل شلوغی سالن شاید قادر به خواندن اسلایدها نبودند بیش‌تر خواهد شد
  2. خودتان به مخاطبان نزدیک شود: شاید وضعیت سالن به گونه‌ای نباشد که بتوانید صندلی‌ها را تغییر دهید. در این حالت بهتر است روی صحنه متحرک باشید و به یکی دو نقطه از آن بسنده نکنید
  3. صندلی‌های خارج از ظرفیت را از دسترس خارج کنید: در صورتی که ظرفیت سالن سخنرانی بیش‌تر از مخاطبان شما می‌باشد آن تعداد صندلی را از دسترس خارج کنید تا مخاطبان در جایگاه نزدیک‌تر به شما بنشینند
  4. سخنرانی را در فضا کوچک‌تر برگزار کنید: سخنرانی مقابل ۳۰ نفر در سالن اجتماعات چالش بزرگی است؛ اما سخنرانی برای ۳۰ نفر که در اتاق سیمنار نشسته‌اند از همه نظر بهتر خواهد بود

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

استراتژی سوم: برای ارتباط بهتر بلندی صدا را به حداکثر برسانید

  1. صدای خود راپرتاب کنید: پرتاب صدا در سخنرانی اصل مهمی است. منظور از پرتاب صدا نه فقط بالا بردن صدا بلکه تنظیم رزونانس آن است
  2. با میکروفون آشتی کنید: میکروفون جز اصلی هر سخنرانی است؛ حتی اگر جمعیت مقابل شما قادر باشند بدون استفاده از میکروفون صدا شما را بشنوند
  3. شمرده شمرده سخن صحبت کنید: شمرده صحبت کردن به شنیده شدن صدا و تمرکز روی بلندی و کوتاهی آن کمک می‌کند
  4. وضعیت بدنی خود را حفظ کنید: کشیده بایستید و کمی به جلو حرکت کنید. حرکت به جلو به انتقال صدا و به تمام جهات کمک می‌کند

استراتژی چهارم: خود را با اوضاع تطبیق دهید

  1. به ارتباط غیرکلامی هم توجه کنید: گاهی مخاطبان با حرکت و وضعیت بدنی خود نشان می‌دهند که قادر به شنیدن سخنان شما نیستند. مثلا از روی صندلی جا به جا می‌شوند و برای بهتر شنیدن جلو می‌آیند. گاهی هم چون صدا را به خوبی نمی‌شوند سرگرم حرف زدن می‌شوند
  2. بدون میکروفون هم تمرین کنید: میکروفون ابزار اصلی سخنرانی است؛ اما اگر به صورت کاملا ناگهانی میکروفون قطع شود و مجبور باشید به صورت طبیعی سخنرانی کنید چه بهتر که از قبل به حرکت کردن روی صحنه و حتی گاهی فریاد زدن برا شنیده شدن عادت کنید!

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

استراتژی‌هایی برای این که موثر باشید

حالا که مخاطبانتان قادر به شنیدن صدا شما هستند چه بهتر که این صدا روی آن‌ها اثر کند و در واقع موثر واقع شود:

  1. درجات بلندی صدا را تغییر دهید: یکنواختی صدا در سخنرانی مشکل بزرگی است که باعث کسل شدن و خستگی زودهنگام مخاطبان می‌شود. برای رفع این مشکل و تنظیم صدا در سخنرانی بهتر است بلندی صدا خود را با حرکات بدن و به نسبت جذابیت هر بخش از نطق خود تغییر دهید
  2. روی برخی از کلمات با صدا خود تاکید کنید: برای تاکید بر اهمیت بخشی از سخنرانی از صدا خود کمک بگیرید
  3. با صدا خود احساسات را بازتاب کنید: تغییرات صدا متناسب با تغییر حالات از راه‌های انعکاس احساس در سخنرانی است. مثلا وقتی که در حال بازگو کردن داستان غم‌انگیز هستید بلندی صدایتان به صورت تدریجی افت کند

استراتژی‌های تنظیم صدا در سخنرانی

پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

از اسارت تا رهایی و پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

اگر سابقه خوانندگی دارید یا قبلا تجربه خواندن به صورت نیمه حرفه ای یا حرفه ای را داشته اید حتما با اصطلاح رهایی و پرتاب صدا آشنا هستید. اصطلاحی که مرتبا به هنرجو یا خواننده ای که در حال تست می باشد گوشزد می شود تا از یواشکی خواندن یا مخفی کردن نیرو صدایش حین خواندن خودداری نماید. جالب است بدانید این اصطلاح نه فقط در موسیقی و سبک های مختلف آن بلکه در دنیا سخنوری و فن بیان نیز بسیار مطرح می شود و توجه به آن از ضروریات موفقیت هر سخنران یا گوینده می باشد.

پرتاب صدا یعنی ارائه یا نمایش جز به جز اجزا تشکیل دهنده صدایتان یا بهتر بگوییم؛ به رخ کشیدن شاخصه های صدا هنگام حرف زدن طوری که شنونده محو صدای ما شود. پرتاب صدا صرفا مخصوص افراد خوش صدا و کسانی که دارای درجات کیفی بالایی در جنس و رسایی صدای خود هستند نمی باشد؛ بلکه تک تک ما باید با هر جنس صدایی و با هر جنسینی، به پرتاب صدا هنگام سخنرانی، ارائه در کلاس درس و هر موقعیت دیگری به اصل رهایی و پرتاب صدا توجه کنیم.

درجه صدا، ولوم، حجم صدا، تن و پیچ صدا، تلفظ و جریان صدا از جمله مهم ترین شاخصه هایی هستند که در پرتاب صدا نقش آفرینی می کنند. به دو دلیل مهم باید به این شاخصه ها در پرتاب صدا توجه داشت:

  1. اولا صدای هر نفر بهترین معرف او به دیگران جهت برقراری تعامل با آن ها است
  2. ثانیا تنها با پرتاب صدا می  توان مطمئن شد ایده ها و اهداف ما در طول حرف زدن با موفقیت عملی می شوند

صدای شما مثل پرنده ای است که هر چه سریع تر باید از قفس حنجره آزاد شود تا پرواز کند. از اسارت تا رهایی صدایتان چیزی نمانده است؛ این چند قدم را با اصول پرتاب صدا در فن بیان همراه ما باشید.

پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

همه ما حس تلخ بالاجبار گوش دادن به سخنان افرادی را که تنها حرکات و زبان بدن آن ها می تواند فن بیانشان را جذاب تر سازند تجربه کرده ایم. پرتاب صدا تنها راه نجات کسی است که با مسئله ایجاد انگیزه در مخاطبان رو به رو است یا فکر می کند از هیچ راهی نمی تواند به جذب کردن مخاطبان در سخنرانی برسد.

 پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

نقش سرعت در رهاسازی صدا

سرعت به تند یا کند حرف زدن شما به عنوان گوینده برمی گردد. تند یا کند حرف زدن مزایا و معایب خود را دارند. مهم این است که بتوانید تنوع کافی را در سخنرانی یا صحبت کردن حفظ کنید و با کم و زیاد کردن سرعت خود آن دسته از مخاطبانی که با صدای شما به خواب رفته اند را بیدار کنید!

به صورت عمومی وقتی که فردی با سرعت بالایی صحبت می کند یعنی علاقه و اشتیاق بیشتری نسبت به صحبت هایش دارد. در مقابل آرام حرف زدن باعث می شود مخاطب این قضاوت را داشته باشد که گوینده یا به اندازه کافی برای اظهارنظر آماده نبوده است یا این که از روی کمبود اعتماد به نفس و بی اطلاعی تا این حد در حرف زدن مکث و تردید به خرج می دهد. تقریبا در اکثر موارد وقتی بحث از سرعت در حرف زدن به میان می آید منظور همان تند حرف زدن یا سرعت بالای سخنرانانی است که قادر به کنترل این فاکتور در پرتاب صدا نیستند.

اگر شخصا به تند حرف زدن عادت دارید در فرصت مناسب کمی با خود فکر کنید و ببینید آیا این تند حرف زدن شما با سخنرانی یا چارچوب حرف زدن در اجتماعات بزرگ متفاوت است یا نه. خیلی وقت ها این سرعت مانع از پرتاب صدا و به گوش رسیدن آن به نفع مخاطب می شود. در این حالت بهتر است از یادآورهایی برای کاهش سرعت خود استفاده کنید. مثلا یک آلارم لرزش دار برای گوشی خود تنظیم کنید و با هر بار آلارم آن، سرعت خود را بازبینی نمایید.

 پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

نقش پیچ در پرتاب صدا

پیچ به بلندی یا کوتاهی صدای هر فرد به صورت کاملا طبیعی و بدون فشار آوردن به حنجره مربوط می شود. انواع و اقسام مختلفی پیچ صدا بین افراد وجود دارد و با تنوع جمعیتی، تنوع بین پیچ صدا نیز بیشتر می شود. بر خلاف سایر شاخصه های مختلفی که تا کنون بررسی کردیم پیچ صدا بیشتر ویژگی فیزیولوژیکی است و افراد بر اساس جنسیتی که دارند دارای محدودیت های مختلفی برای پیچ صدا خود هستند. مثلا مردان به صورت طبیعی پیچ صدا پایین تری نسبت به بانوان دارند. با وجود این تفاوت ها هر فرد قابلیت های شخصی برای تغییر پیچ صدا متناسب با اندازه جمعیت پیش رویش دارد.

تغییر پیچ صدا تاثیر زیادی در پرتاب صدا برای جذب تعامل است. مثلا وقتی که درباره موضوع جذابی صحبت می کنیم معمولا پیچ صدا بالاتر می رود و این افزایش پیچ صدا حواس مخاطب را بیشتر درگیر می کند. پایین آوردن پیچ صدا هم نشانه های خوبی برای تغییر فاز سخنرانی یا گفتگو است. مثلا وقتی که پیچ صدا پایین می آید می توان به سرعت فهمید که کم کم به انتها بحث نزدیک شده ایم.

 پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

بر اساس تجربیاتی که تا کنون داشته ایم به نظر می رسد پیچ صدا مشکلاتی را خصوصا برای سخنرانان تازه وارد ایجاد می کند؛ چون معمولا صدایی که مخاطبان نزدیک ما از ما می شنوند با صدایی که قرار است مخاطبان دورتر در فاصله بیشتری بشنوند باید فرق داشته باشد. در غیر این صورت افراد نزدیک تصور می کنند در حال فریاد زدن هستیم و افراد دورتر کلافه می شوند.

نقش تنوع صوتی در رهایی صدا

منظور از تنوع صوتی چیست؟ تنوع صوتی یعنی تغییر پیچ، تغییر سرعت، تغییر وضوح و شفافیت و بسیاری از فاکتورهای اساسی دیگر. به صورت روزمره همه ما بدون این که متوجه شویم در حال تغییر صدا هستیم و این تنوع صوتی را پیوسته در طول حرف زدن ایجاد می کنیم؛ اما تنوع واقعی در صدا زمانی ایجاد می شود که به صورت آگاهانه بتوانید این فاکتورها را تغییر دهید.

تاثیر گرفتگی صدا در پرتاب آن

عوامل مختلفی گرفتگی های خاصی را در صدا ایجاد می کنند که به تدریج یا حتی خیلی سریع تر از انتظار ما، نشانه گرفتگی صدا را در تار و پود تارهای صوتیمان ایجاد می کنند. سرما خوردگی، بیش از حد فریاد زدن، استفاده از مواد دودزا، حساسیت های فصلی یا عوامل میکروبی و ویروسی خیلی سریع می توانند گرفتگی صدا ایجاد کنند.

 پرتاب صدا در فن بیان و سخنرانی

سازهای زهی دقیقا همان ساز وکاری را دارند که در حنجره ما برای تولید صدا وجود دارد. به عبارت دیگر سازهای زهی با تقلید از بخش داخلی دستگاه تکلم ما ساخته شده اند. به مرور زمان و با بی احتیاطی مثل مصرف مواد غذایی خاص، مواد حساسیت زا و مواد دودزا، شیاری که قرار است با کمک تارهای صوتی از آن صدا خارج شود تنگ تر و تنگ تر می شود. به علاوه دمیدن در تارهای صوتی و مرتعش شدن آن ها هم ارتباط مستقیمی با این عوامل دارند.

پرتاب صدا بدون داشتن تارهای صوتی با کیفیت ممکن نیست. ارائه صدای با کیفیت هنگام حرف زدن به دلیل اشتباهات شما در حرف زدن نیست؛ بلکه به خاطر به کارگیری نادرست تارهای صوتی هنگام حرف زدن است.