نوشته‌ها

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

۷ تکنیک برای ایجاد فضای انتقادی و بازخورد بیشتر در سخنرانی

فکر می کنید آزاد ترین فضای انتقادی برای تک تک ما کجا و چه موقعی است؟ وقتی که درون شهر قدم می زنیم و نابسامانی های خیابان را می بینیم امکان این وجود دارد که رو در رو با شهردار در مورد ضعف های موجود حرف بزنیم؟ وقتی که در دانشگاه قرار داریم نواقص مدیریتی و کمبودهای امکانات وضعیت تحصیلی دانشجویان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد می توان آزادانه و بی پروا این مشکلات را با مسئولان در میان گذاشت؟ در روابط شخصی و خانوادگی چه طور؟ آن قدر می توان با نزدیکان بی تعارف و جسورانه عمل کرد و احساسات خود را در هر موقعیت با آن ها در میان گذاشت؟ احتمالا پاسخ شما برای تک تک این موقعیت ها منفی بوده یا حداقل شما هم با ما هم عقیده هستید که هیچ یک از موقعیت های نامبرده برای ابراز انتقاد و بازخورد حداقل ۱۰۰ درصد مناسب نیستند. شاید بهترین فضای انتقادی برای هر نفر که بتواند رو در رو و بی تعارف عمل کند سخنرانی و جو پر التهاب، پر هیجان و پرماجرا آن باشد.

همان طور که پیش از این گفتیم دریافت بازخورد از مخاطب کار ساده ای نیست؛ اما سخنرانی فضای تعاملی و خوبی را ایجاد می کند که به واسطه آن می توان در بهترین شرایط ممکن نقد کرد، تعریف و تمجید نمود یا این که بابت ابهامات به وجود آمده به بحث نشست.

اگر با این دیدگاه موافق هستید همراه ما باشید تا با تکنیک های کاربردی برای ایجاد فضای انتقادی، هر چه بیشتر و بهتر از گذشته بتوانید شرایط مناسب را برای کسب بازخورد از مخاطبنتان فراهم آورید.

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

قبلا با راه های دریافت بازخورد آشنا شدید؛ اما کلماتی که ممکن است از مخاطب بشنویم قادر نیستند به تنهایی به رشد یک سخنران و برطرف کردن معایب یا احیانا تقویت نقاط مثبت کمک کند. هر سخنران به راه های نفوذی و پنهانی دیگری نیز نیاز دارد تا بتواند با ایجاد فضای انتقادی، بهترین رابطه کلامی و غیرکلامی ممکن را با مخاطبانش برقرار کند.

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

به کارگیری ترفندهای زیر توسط شما به مخاطب کمک می کند ذهنیت خود را بسط دهد و شرایط رد و بدل کردن دیدگاه ها به خوبی فراهم گردد:

نگرش های باز، آغوش باز و دید باز!

هیچ کس از نقد شدن و خرده گرفتن دیگران راضی نیست؛ اما حتما می شناسید آدم هایی را که برای موفقیت خود این سختی ها را به جان می خرند و به دنبال انتقادات هستند. این عده انگشت شماری که به ندرت در اطراف ما پیدا می شوند همیشه آغوششان برای گرفتن بازخوردهای منفی در قالب انتقادات باز است. دید آن ها نسبت به انتقاداتی که به آن ها وارد می شود باز می ماند و هرگز در برابر نقدها حالت دفاعی ندارند.

اگر بازخورد شما نسبت به یک بازخورد، باز و مثبت باشد بسیاری از بازخوردهایی که در آینده دریافت می کنید به تحسین تبدیل می شوند!

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

خواسته خود را با صدای بلند اعلام کنید

برای ایجاد فضای انتقادی که به مخاطب اطمینان کافی را به لحاظ امنیت خاطر بدهد رو راست باشید و صراحتا برای گرفتن بازخورد درخواست خود را اعلام کنید. شاید ما بین مکث و وقفه ها در سخنرانی، بتوان این مسئله را یادآور شد و هر لحظه دیگران را برای مشارکت فراخوانی نمود.

هر کسی روش خود را برای ایجاد این فضا دارد. شاید بهتر باشد بذر اهدافی که قرار است در آخر سخنرانی بدان برسیم را از همان اول بریزیم. مثلا از همان ابتدا بگویید:

بازخوردهای شما برای من بسیار ارزشمند است. حین سخنرانی به من اجازه دهید بدانم چه چیزی برای شما بهتر است و چه چیزی باید در اولویت قرار گیرد. این دوره با کمک نظرات شما است که تقویت شده و بهتر می شود.

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

بازخوردها را به یک بحث متقابل فعال تبدیل کنید

بر خلاف تصور بسیاری، بازخورد آن جاده یک طرفه ای نیست که فقط مخاطب به عنوان شنونده در طول آن اجازه تردد داشته باشد! شما هم به عنوان کسی که برای ایجاد فضای انتقادی در تلاش است در گذر از این جاده سهم دارید.

در گرفتن بازخورد از مخاطبان عجله نکنید؛ خصوصا در موقعیت های زیر که هنوز هیچ چیز قطعیت ندارد:

  • به دنبال اعمال یک سری روش و ترفندهای خاص در سخنرانی هستید و نمی دانید قرار است جواب دهد یا این که بیهوده باشد.
  • روش های گفتگو با مخاطب را تغییر داده اید و متدهای سخنرانی شما نسبت به قبل تغییر کرده است

به همین خاطر پیش از این که همه آن چه که دارید را عرضه نکرده اید به دنبال گرفتن بازخورد نباشد. ضمن این که باید فضای انتقادی را هر چه سریع تر به بحث متقابل تبدیل کنید.

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

بازخورد صادقانه از بازخورد مثبت بهتر است!

با شنیدن کلمه بازخورد همه به دنبال دو وجه مشخص می گردند: مثبت یا منفی. یعنی یا قرار است تعریف کنیم یا این که کسی را با نقد به چالش بکشیم. اما بازخورد بیش از این دو وجهی است که همه درباره آن حرف می زنند.

اولین موضوع در ارائه بازخورد حفظ صداقت است. برای داشتن فضای انتقادی مرتبا این صداقت را به مخاطبان خود گوشزد کنید.

تحلیل زیربینانه و جزئی بخواهید

وقتی که شنوندگان، تحسین های خود را پیشکش شما می کنند در این حالت جملات زیر به گوش می رسد:

  • ارائه خوبی بود
  • آفرین
  • خسته نباشید؛ کار سختی بود و…

احتمالا با شنیدن این جملات هر بار به خودتان افتخار کردید و همزمان تلاش کردید خویشتن دار باشید و فروتنی خود را ابراز کنید؛ اما متاسفانه هر بار شما فرصت های زیادی را از دادید چون:

  • از مخاطب خود نپرسیده اید بخش مورد علاقه او دقیقا کدام بخش بوده است
  • کدام نکته مطرح شده مفید تر واقع شده است
  • درگیر کدام بخش از سخنرانی شده اید

راه های ایجاد فضای انتقادی برای کسب بازخورد از مخاطبان

برای قاپیدن بازخوردها سریع دست به کار شوید!

اهمیتی ندارد در ابتدا سخنرانی قرار دارید، مطالب ناگفته زیادی وجود دارند و از برنامه ریزی انجام شده عقب مانده اید. با راه های توسعه تماس چشمی به سراغ افراد بروید؛ اگر علامت سوال را از حالات و چهره آن ها متوجه می شوید در جا از آن ها درباره بخشی که در حال صحبت کردن درباره آن بوده اید بازخورد بخواهید. دلیل این عملکرد آنی برای قاپیدن بازخوردها، فراموش شدن نظرات و سوالات به مرور زمان است. به طور کلی هر مخاطب اگر سوالات خود را روی کاغذ یادداشت نکرده باشد بعد از ۵ دقیقه و با درگیر شدن در مطالب دیگر، سوال یا ابهاماتش را از خاطر می برد!

تحسین های اغراق آمیز و انتقاد افراطی را نادیده بگیرید!

شاید آخرین توصیه ما برای ایجاد فضای انتقادی در سخنرانی هایتان کمی در مقایسه با ایده های قبلی متنقاض به نظر برسد؛ اما به هر حال نباید نسبت بدان بی توجه باشید. این ایده درست از مخاطبان شما و دیدگاه های آن ها نشات می گیرد. در هر سخنرانی که شرکت کنید بدون شک نزدیک به ۵۰ درصد موافق و ۵۰ درصد مخالف دارید. به زبان دیگر در هیچ یک از سخنرانی ها همه کاملا طرفدار یا مخالف شما نیستند. بنابراین عقل حکم می کند که نسبت به دو تحسین های اغراق آمیز و بیش از حد طرفداران خود و در مقابل، انتقادهای افراطی طرف مخالف بی توجه باشید. تنها می توانید با تشکر از آن ها انتقادپذیری خود را نشان دهید!

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

چه طور بازخوردهای مناسب ، امیدبخش و مثبت دریافت کنیم؟

بازخورد از نظر شما چه معنایی دارد؟ نظرتان درباره بازخوردهایی که از مخاطبان خود در طول حرف زدن می گیرید چیست؟ بازخوردهای دلچسبی هستند یا اصلا نظراتی که می شنوید چنگی به دل نمی زنند؟ بگذارید از همین ابتدا و بدون توضیحات اضافه سه حقیقت را درباره بازخوردهای مناسب و تاثیرات آن با هم بررسی کنیم:

  1. بسیاری از بازخوردهایی که ما از مخاطبان می گیریم کارایی لازم را ندارند؛ طوری که گاهی احساس می کنیم کم تر کسی به حرف هایمان توجه کرده و این مدت با در و دیوار و هر چیزی غیر از مخاطبان زنده خود سرگرم بوده ایم!
  2. پیدا کردن سوژه هایی که بتوان از دل آن بازخوردهای به دردبخوری گرفت دشوار است؛ ضمن این که تبادل نظرات و بازخوردها نیاز به پشتکار بالایی دارد
  3. ظرفیت های یک سخنرانی تنها زمانی آشکار می شود که بتوان با فن بیان و هر ترفندی که شده است از مخاطب بازخورد بگیریم

این سه حقیقت، هر سخنرانی را با چند مسئله بغرنج یا در واقع معماهای پیچیده رو به رو می کند:

  1. اگر بازخوردهایی که ما به دلیل ضعف خودمان در سخنرانی دریافت می کنیم بی فایده هستند پس قرار است کی به این بازخوردها برسیم؟
  2. اگر رسیدن به بازخورد کار دشواری است چرا باید خودمان را به دردسر بیندازیم؟ اگر قرار باشد خودمان را به دردسر بیندازیم باید از کجا شروع کنیم؟

این معماها نه فقط برای شما، بلکه برای همه ما که به نحوی زندگیمان با فن بیانمان گره خورده پیچیده است. دانشگاه زندگی تا پایان همراه شما است تا هیچ معمایی برای شما و برای گرفتن بازخوردهای مناسب باقی نماند.

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

یک بازخورد مناسب چه ویژگی هایی دارد؟ بازخورد فقط نظرات شخصی کاربران درباره تیپ و ظاهر یا نحوه حرف زدن ما است؟ چه چیزهایی ترکیب بازخوردهای مناسب و مثبت را تشکیل می دهند؟

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

بازخورد معادل هر گونه اطلاعاتی است که شما درباره خودتان از مخاطب می گیرید. خیلی از این بازخوردها در قالب ارتباط غیرکلامی شکل می گیرند. به هر حال هر نوع بازخورد کلامی و غیرکلامی یا نوشتاری می تواند گسترده و طولانی باشد.

اما بازخورد با بازخورد مناسب تفاوت دارد. یک بازخورد مناسب آن قدر انرژی مثبت به همراه دارد که می تواند مهارت یا توانمندی های شما را بهبود بخشد؛ حال این مهارت نوشتاری باشد، گفتاری باشد، زبان بدن را شامل شود یا تکنیک های ارائه سخنرانی را در برگیرد.

در حالی که بسیاری از باخوردها مثل آفرین، خیلی خوب بود و…می توانند انرژی خوبی به افراد بدهند اما قطعا سازنده نیستند. بازخورد مثبت، بازخوردی است که بتواند قوای شما را برای سخنرانی های بعدی تقویت نماید؛ مثلا:

داستانی که در ابتدا سخنرانی و به دنبال آن در پایان سخنرانی مطرح شد خیلی الهام بخش بود؛ همان دو جمله اول کافی بود تا پیامتان را دریافت کنم.

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

همان طور که می بینید در نقد یا بازخوردهای مثبت همه چیز باید شفاف سازی شود. در  واقع این شفافیت نقاط مثبت یا منفی است که ما را در مسیری که قرار داریم ثابت قدم می کند. به نمونه بازخورد منفی زیر توجه کنید:

یک ربع اول بود که من به دلیل سرعت سخنرانی شما متوجه گام های انجام آزمایش نشدم؛ همان کافی بود تا هیچ قسمتی از حرف هایتان را نفهمم!

انواع حالات بازخوردگیری در مواجهه با مخاطب

حالا احتمالا اولین سوال شما این باشد: چه طور می تواند بازخورد گرفت؟ چه طور می توان بازخوردهای مناسب را از بازخوردهای منفی یا تعریف و تمجید های ساده از هم تشخیص داد؟

زیر نظر گرفتن بازخوردهای غیرکلامی در طول سخنرانی

به عنوان یک سخنران، همزمان وقتی که در حال صحبت کردن هستید ثروت بزرگ بازخوردهای غیرکلامی کاربران مقابل شما قرار دارد. این بازخوردها را با پرسیدن سوالات زیر از خودتان بگیرید:

  • مخاطبان شما سردرگم و بهت زده هستند؟ احتمالا سرعت سخنرانی شما در کنار عدم صراحت و شفافیت بیان عامل این مشکل شده است
  • مخاطبان شما خسته و دلزده هستند؟ احتمالا مثل یک گوینده هوشمند عمل نکرده اید و با بیان جملات و مفاهیم تکراری، آن ها را دلزده کرده اید!
  • مخاطبان شما هیجان زده هستند؟ پس با خیال راحت به کار خود ادامه دهید!
  • مخاطبان شما سرهایشان را تکان می دهند؟ این یعنی به خوبی متوجه منظور شما شده اند یا حداقل در این زمینه تجربه کافی دارند
  • کم کم دارند سالن را ترک می کنند؟ اصلا خوب نیست!

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

توجه به سوالاتی که حین سخنرانی پرسیده می شود

هر زمان که یکی از مخاطبان سوالی از شما می پرسد، بلافاصله آن سوال را برای این که بفهمید دقیقا چه مفهومی را در بر دارد تحلیل نمایید. مثلا:

  • سوالاتی که به صورت حاشیه ای پرسیده می شوند و از توضیحات شما فراتر هستند نشان می دهند مخاطبان شما به دنبال توضیجات گسترده تر و عمیق تری هستند.
  • سوال شخص سردرگمی ذهنی را نشان می دهد؟ چیزی مثل در هم ریختگی مطالب در ذهن فرد که احتمال اشتباهات را بالا می برد؟ پس شاید باید به صراحت کلام خود شک کنید!

ابتدا، میانه و انتها سخنرانی حواستان را به صحبت های مخاطبان بدهید

اصلا چرا باید به دنبال این کار باشیم؟ میانه سخنرانی یعنی دقیقا زمان استراحت، وقت کسب انرژی و تنفس بیشتر برای سخنران است! اما توصیه می کنیم این لحظات را از دست ندهید. مثلا بارها برای من پیش آمده است که بلافاصله بعد از اتمام بخش اول سخنرانی و ورود به زمان استراحت، با پچ پچ مخاطبانم رو به رو شدم؛ طوری که به نظر می آمد ابهام خاصی درباره یک مسئله در ذهنشان وجود دارد و به خاطر احترام به سخنرانی، آن را در وقت استراحت با هم در میان گذاشتند.

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

بد نیست ۱۵ دقیقه قبل از شروع سخنرانی در جمع حاضر بوده و به حرف ها و نظرات حاضرین در جمع گوش دهید. این حرف هایی که در خارج از وقت سخنرانی رد و بدل می شوند سرنخ های خوبی هستند تا با استفاده از آن بتوانید مطالب را پوشش داده و توضیحات خیلی کامل تری ارائه کنید.

فراخوانی فرد به فرد برای بازخورد

بسیاری از مردم از ارائه بازخورد در جمع هراس دارند و باید حتما تکنیک های ایجاد انگیزه در مخاطبان در طول سخنرانی به کار برده شود. این موضوع دو دلیل دارد:

  1. آن ها نمی خواهند حواس شما را پرت کنند یا با بازخوردهای منفی ذهنتان مشوش شود
  2. آن ها به شما و فن بیانتان ایمان دارند. بنابراین می ترسند مبادا قضاوت نادرست کرده باشند

با توجه به این موانع پس طبیعی است که مخاطبان بازخوردهای مناسب یا منفی خود را مخفی کنند. به همین دلیل این جا هم سخنران باید وارد عمل شود و بازخوردهای فرد به فرد بگیرد.

چه طور بازخوردهای مناسب از مخاطب بگیریم؟

طراحی فرم نظرسنجی

گزینه آخر استفاده از فرم های نظرسنجی می باشد که بهتر است کمی قبل از پایان سخنرانی بین مخاطبان توزیع شود. در این فرم باید از درج ستاره یا رقم های صفر تا پنج خودداری شود؛ چون رقمی بیش نیستند! در عوض بهتر است گزینه ها را مقابل یک توضیح یا عبارت قرار دهید. مثلا نظر حاضرین را درباره ظاهر سخنران و زبان بدن او را جویا شوید یا نحوه انتقال اطلاعات از نظر آن ها را ارزیابی کنید.