نوشته‌ها

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

ارزیابی اصولی و نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

در جهان امروز نقش احساسات و افکار انسانی در توسعه و تکامل سازمان‌ها و جوامع بسیار پررنگ‌تر شده و برقراری ارتباطات و هم‌اندیشی بین آنها اهمیت بیش‌نری یافته است. در تشکل‌ها و فعالیت‌های سازمانی این افکار و اندیشه‌ها نقش مهم‌تری دارند و برای عملکرد مطلوب و مورد انتظار ضروری‌تر خواهند بود. اما در این بین گاهی افکار، مهارت‌ها و روش‌های هر فرد نیاز به اصلاح دارند که می‌بایست از راه اصولی و موثر خود یعنی نقد سازنده منعکس شود. نقد اگر در دنیا ما به درستی انجام شود سازمان‌ها و جوامع را به سوی تعالی سوق می‌دهد. این در حالی است که نقد منفی و مخرب درست در نقطه مقابل نقد سازنده، روحیه خصومت و پرخاشگری و تضاد را بین انسان‌ها گسترش داده و بسیار مخرب است. هر نقد سازنده‌ای متکی به فن بیان منتقد است و یکی از اصول شناخته‌شده برای ارزیابی صحیح و نقد سازنده تکنیک ساندویچ می‌باشد.

نقد به شرطی که در انتقال آن از فن بیان قوی و موثری استفاده شده باشد نقش عمده‌ای در روابط اجتماعی ایفا می‌کند. در بسیاری از جوامع پیشرفته حال حاضر نقد به عنوان یک رکن اساسی در فعالیت‌های سازمانی نهادینه شده و از آن می‌توان برای ایجاد تحرک در گروه یا تیم‌ها و اعمال نفوذ در اشخاص مختلف برای تغییر خط فکری و عملی آن‌ها استفاده کرد. همه این نکات و نتایج مثبتی که به دنبال آن می‌بینیم به شرطی صادق هستند که نقد، سازنده و اصولی و با استفاده از تکنیک‌های شناخته‌شده و استانداردی انجام شود.

تکنیک ساندویچ از ساده‌ترین تکنیک‌های پایه در ارزیابی افراد می‌باشد که فرصت نقد سازنده را به واسطه فن بیان به افراد می‌دهد. این تکنیک در هر مکان و هر زمانی به درد همه افرادی که به نحوی با جامعه درگیر شده‌اند می‌خورد؛ حتی وقتی که قرار باشد عملکرد ساده همکار خود را ارزیابی کرده و نقاط ضعف او را بیان کنید.

برای آشنایی با تکنیک ساندویچ و چگونگی استفاده از آن در نقد سازنده همراه ما باشید.

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

به کارگیری ضعیف انتقاد و عدم آشنایی با روش صحیح ارزیابی، شکست سختی را برای یک تیم متحد یا سازمانی که اتحاد شرط اول و آخر موفقیت آن است به دنبال دارد. از سوی دیگر استفاده آگاهانه و خردمندانه از انتقاد گام بزرگی برای اوج گرفتن یک فعالیت گروهی است.

اصول اولیه ساندویچ برای ارزیابی

اگر هنوز با تکنیک ساندویچ برای برای ایجاد فضای انتقادی و بازخورد بیشتر در سخنرانی یا هر گفتگو دیگری آشنایی ندارید ابتدا با اصول اولیه آن آشنا شوید:

  1. اولین قدم در این تکنیک بیان کردن و حتی بزرگ‌نمایی نقاط قوت فرد مورد نظر شما است
  2. در گام بعدی بخش‌هایی از رفتار یا روش فرد که احتمالا ظرفیت ارتقا یا بهبود را دارند مورد بررسی قرار داده می‌شوند
  3. در آن در کنار برجسته کردن نقاط برجسته افراد و با نگاهی رو به آینده نتیجه‌گیری می‌کنیم

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

چرا ساندویچ؟!

علت نام‌گذاری این روش در انتقاد سازنده، قرار گرفتن فیدبک یا نقدهای ما بین همان نقطه نظرات مثبتی است که در قدم اول و قدم سوم یادآوری می‌کنیم. این فن بیان حالتی را ایجاد می‌کند که انگار نقد ما، حتی از نوع تند و تیزش، ساندویچ شده است و تقریبا قابل مشاهده یا ملموس نیست! تئوری این روش این است که با استفاده از تکنیک ساندویچ و وقتی که همه نقاط منفی با بازخوردهای مثبت ما محاصره شده باشند گوینده بیش‌تر به نقد توجه می‌کند.

تکنیک ساندویچ: خوب، بد، زشت

در روش اولیه ساندویچ نقاط ضعف و سوبرداشت‌هایی دیده می‌شود که باعث روی برگرداندن افراد از این روش برای نقد سازنده خواهد شد؛ مثلا:

  • برخی تصور می‌کنند ساندویچ یعنی نقاط قوت- نقاط ضعف- نقاط قوت؛ در حالی که نقد نباید از دید منتقد و فردی که مورد نقد قرار می‌گیرد نقطه منفی تلقی شود!
  • اثر پیوسته موقعیت کلمات روی مخاطب: مخاطبان اصولا به اول و آخر جمله بیش از اواسط جمله توجه می‌کنند
  • افراد عموما نقاط مثبت را بهتر به خاطر می‌سپارند و در نتیجه فرصت برای بهبود نقاط قوت از دست می‌رود
  • ناکامل بودن نقد به روش ساندویچ: در انتقادها به این روش صرفا روی نقاطی که مطلوب ما نبوده‌اند دست می‌گذاریم؛ اما به این که مخاطب باید چه طور به بهبود نقاط قوت خود بپردازد اشاره نمی‌کنیم

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

روش اصلاح شده تکنیک ساندویچ برای نقد و ارزیابی

برای انتقاد نرم، نامحسوس و موثر از دنیا اطراف و در حالی که بهترین نتیجه را کسب کنیم روش اصلاح شده‌ای از همان تکنیک ساندویچ وجود دارد که با استفاده از آن می‌توان سازنده نقد کرد. در این روش هر ساندویچ از سه لایه تشکیل شده است:

  1. لایه اول: نان ساندویچ یا همان عنصر ستایش مخاطب توسط منتقد
  2. لایه دوم: ادویه‌جات یا همان مناطقی که جای بهبود دارند
  3. لایه سوم: محتویات اصلی نظیر گوشت یا همان پیشنهادات اختصاصی ما برای مخاطب و در جهت بهبود عملکرد او

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

اگر با استفاده از این روش پیش بروید نقد شما نسبت به روش‌های قبلی مزایا خیلی بیش‌تری به دنبال دارد و به زبان ساده‌تر سازنده‌تر است؛ چون:

  1. در این روش بیش‌تر روی نقاط قوت، بخش‌هایی که می‌توانند بهتر باشند و مجددا ستایش مخاطب تمرکز داریم؛ نه الگو خوب- بد – خوب
  2. تشبیه روش ارتقا و بهبود نقاط قوت به بخش‌های اصلی ساندویچ مثل گوشت و سبزیجات نشان می‌دهد که همین بخش یعنی آموزش راهکارهای بهبود نقاط قوت هر فرد، نقاط قوت یک نقد سازنده هستند و تاثیرات به مراتب بهتر و موثرتری دارند

چند نکته حیاتی برای نقد سازنده‌تر

در استفاده از تکنیک ساندویچ چه طبق گذشته و چه با تغییر ساختاری که گفته شد باید به چند نکته توجه داشته باشید؛ واگرنه زمام نقد از دستانتان خارج می‌شود.

انتقاد را ماست‌مالی نکنید!

زمانی یک نقد سازنده به سمت بزرگ‌نمایی و بیهودگی (ماست‌مالی کردن) پیش می‌رود که صرفا ساندویچ لایه خارجی (نان) داشته باشد؛ بی‌محتوا و سیرکننده غیرمغذی! در این حالت لایه خارجی خشک و خسته‌کننده می‌شود و حداقل مواد مغذی را برای مخاطبان دارد. در این حالت منتقد فقط به ستایش مخاطب می‌پردازد و هیچ فضایی برای بهبود و ارتقا باقی نمی‌گذارد. در نهایت نیز هیچ پیشنهاد و راهکاری به فرد ارائه داده نمی‌شود.

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

ستایش کاذب را کنار بگذارید

دقیقا مشابه با نکته قبلی، در این حالت نیز منتقد به ستایش مخاطب می‌پردازد و لایه خارجی یا نان ساندویچ توخالی و فقط هوا دارد! در این حالت منتقد با ستایش دروغین و ذکر نقاط مثبتی که در واقعیت وجود ندارند سعی دارد نقدی سازنده داشته باشد؛ اما قطعا نتیجه عکس می‌گیرد!

چاشنی ساندویچ را زیاد نکنید!

تصور کنید برای ظهر مهمانی ترتیب داده‌اید و از مهمانان با سس مایونز به عنوان ناهار پذیرایی کنید. در چنین حالتی احتمالا می‌توانید تصور کنید که مهمانان اولین قاشق را می‌خورند اما بعد از اولین قاشق قطعا از سس مایونز با وجود همه تمایلی که شاید داشته باشند دلزده می‌شوند. چاشنی یا همان لایه دوم ساندویچ نیز به همین صورت است. اگر قرار باشد کل نقد را با انتقاد کوبنده محض به اتمام برسانیم از همان ابتدا مخاطبان خود را دلزده کرده‌ایم. تصور کنید بعد از سخنرانی، منتقد انتقاد موثر و سازنده خود را درباره فن بیان شما به صورت پیوسته و به این شکل بیان کند: تماس چشمی با مخاطب خیلی بد بود، صراحت بیان و فصاحت کلام نداشتید، زبان بدن چنگی به دل نمی‌زد، صدایتان در طول سخنرانی گوشخراش و ناراحت‌کننده بود، زیاد تپق زدید، جلوه‌های بصری نظیر پاورپوینت به سختی قابل خواندن بودند و …

نقد سازنده با استفاده از تکنیک ساندویچ

انتقاد سازنده و موثر را با هنر فن بیان تجربه کنید

تمایل به تایید شدن و انجام کارها و رفتارهای کاملا مورد تایید دیگران در همه انسان ها وجود دارد. در مقابل تایید شدن انتقاد قرار می گیرد که عاملی در جهت اصلاح اعمال است. مسلما هیچ کس دوست ندارد که از او انتقاد شود؛ به خصوص در حضور دیگران که سبب ناراحتی بیش تری هم می شود. اما حقیقت این است که ذات انتقاد تلخ نیست. اگر با انتقاد دیگران ناراحت می شویم یا حالت دفاعی به خود میگیریم مربوط به شیوه انتقاد و فردی است که نقد خود را منعقد می کند. هر چند که گاهی ظرفیت پایین بودن انتقاد پذیری انسان ها نقد را با مشکل مواجه می کند اما انتقاد صحیح نیاز روحی و روانی انسان ها برای پیشرفت است. انتقادی که در جهت رشد و تعالی آن ها عمل می کند و در فن بیان به عنوان “انتقاد سازنده” شناخته می شود.

اگر انتقاد سازنده در جامعه ای وجود داشته باشد بخش عمده ی رفتارها و اعمال منفی انسان نظیر جرم و جنایات کاهش پیدا می کند و تعامل انسان ها نیز در امور بهبود خواهد یافت. اما انتقاد سازنده به این سادگی نیست. فردی که بتواند به خوبی انتقاد کند هنرمند است و هنر انتقاد سازنده  برطرف کردن ضعف و کاستی ها می باشد.

بدون توجه به حرفه و زمینه فعالیت هر کس انتقاد سازنده بخشی از زندگی ما را تشکیل می دهد. برای این که انتقاد شما با بازخورد های خوبی مواجه شود پیشنهاد می کنیم این بار انتقاد سازنده و موثر را با هنر فن بیان تجربه کنید. مطالعه مطلب امروز دانشگاه زندگی فرصت خوبی برای یادگیری اصول انتقاد سازنده با استفاده از فن بیان و آموزش سخنرانی خواهد بود.

استفاده از فن بیان برای انتقاد سازنده

انتقاد سازنده فرآیندی شامل سه مرحله کاملا مرتبط به یکدیگر می باشد. در این سه مرحله شما به ترتیب خود را برای انتقاد سازنده آماده می کنید، انتقاد سازنده را با ترفندهای هوشمندانه در میان می گذارید و نهایتا عملکرد خود را با مشاهده بازخورد های ارزیابی می کنید.

1How-to-Give-Constructive-Criticism.jpg

مقدمات انتقاد سازنده

انتقاد سازنده از خود شما آغاز می شود. مراحل زیر را برای شروع انتقاد سازنده طی کنید:

شناخت تفاوت انتقاد سازنده و مخرب

انتقاد سازنده بدون تحقیر طرف مقابل و با احترام صورت می گیرد. این احترام به عواطف و غرور انسان ها لطمه نمی زند. اما انتقاد مخرب عرت نفس افراد را زیرسوال می برد و آن ها را به لحاظ اعتماد په نفس تضعیف می کند. در واقع در انتقاد سازنده باید بپذیریم که همه اشتباه می کنند!

تعیین قصد و نیت از انتقاد سازنده

نیت شما در شکل گیری فن بیان شما تاثیر مستقیمی دارد. به عنوان مثال اگر می خواهید مشکل اضافه وزن یکی از دوستانتان را به بهترین نحو با او در میان بگذارید باید نیت خود را برای شکل گیری بهترین فن بیان مثبت کنید. نیت شما باید صرفا سلامتی و زیباییی ظاهر مخاطب باشد؛ نه صرفا یادآوری معضل چاقی به او!

برای این که بتوانید قصد و نیت خود را پاک کنید و سپس سازنده نقد کنید باید خود را به جای طرف مقابلتان قرار دهید و ببینید فن بیان شما چه احساسی را در خودتان ایجاد خواهد کرد.

2How-to-Give-Constructive-Criticism.jpg

ارزیابی تاثیرگذاری احتمالی نقد

قبل از این که شروع به نقد کنید باید در یک ارزیابی شخصی و با تکیه بر احتمالات ببینید آیا این انتقاد در طرف مقابل شما تاثیری دارد یا نه. در واقع در این مرحله می خواهیم از به نتیجه رسیدن کار مطمئن شویم. به علاوه باید مطمئن شویم که انتقاد ما مضر واقع نشود. در صورتی که اثرات منفی انتقاد بیش از تاثیر مثبت آن باشد نه تنها لازم نیست، بلکه نکوهیده است!

فرض کنید می خواهید با فن بیان دوست خود را نسبت به لباسی که می پوشد مورد نقد قرار دهید. اما اگر فکر می کنید او به اندازه ای قاطع و بی تفاوت است که طرز لباس پوشیدنش از شما تاثیر نمی پذیرد تلاشتان بی فایده خواهد بود.

ارزیابی شخصی خودتان

باید بدانید آیا در جایگاهی قرار دارید که بتوانید کارهای دیگران را مورد انتقاد قرار دهید؟ در صورتی که دیگران صراحتا از شما نظر خواستند می توانید آن ها را نقد نمایید.

شروع عملیات نقد سازنده

حال نوبت به شروع انتقاد می رسد. شما در خط مقدم انتقاد قرار گرفته اید و باید از هر حرکتی که صدمات احتمالی به خود شما یا طرف مقابلتان وارد می کند اجتناب کنید.

استفاده از عبارات مثبت در ابتدای نقد

ابتدای نقد باید با عبارات مثبتی همراه باشد. حتی گاهی توصیه می شود به تمجید افراد بپردازید تا افکار منفی را از ذهنشان دور کنید و متوجه حسن نیت شما شوند. برای شروع انتقاد از فن بیان استفاده کنید. به عنوان مثال برای نقد دوستتان خاطرنشان کنید که خوش قلبی او اطمینان دارید و مطمئن هستید رفتارهای اخیر او علت دیگری دارد. سپس بحث را ادامه دهید.

3How-to-Give-Constructive-Criticism.jpg

خداحافظی با احساسات شخصی

برای انتقادی سازنده برای همیشه با احساسات خود خداحافظی کنید. اگر احیانا رفتار دیگران یا عملکرد آن ها سبب عصبانیت شما شده است بهتر است هنگام نقد کردن این حس را سرکوب کنید و مثل یک ناشناس صحبت کنید. فراموش نکنید که در فن بیان تن صدای خود را حفظ کنید و وقارتان را در صحبت کردن از دست ندهید.

لبخند و استفاده از زبان بدن

با نگرش خلاقانه وارد بحث شوید. زبان بدن در سخنرانی را چاشنی نقد خود کنید و بگذارید دیگران همدلی شما را حس کنند. تماس چشمی پایدار را در فن بیان حفظ کرده و سعی کنید از تکان دادن بیش از حد دست ها، پاها تغییر خالت صورتتان خودداری نمایید.

حفظ تن صدا، رعایت ادب و دوری از واکنش تهاجمی

تن صدا گاهی از کلماتی که که در انتقاد سازنده استفاد می کند مهم تر است. از گفتن جملات توهین آمیز خودداری کنید. در فن بیان و برای انتقاد سازنده از تکرار مداوم کلمه “تو” یا “شما” بپرهیزید و سعی نکنید جوری وانمود کنید که شما و مخاطبتان در دو جبهه متقابل هستید!

1constructive-criticism.jpg

انتخاب عبارات خاص

به جمله زیر دقت کنید:

“کنفرانس و اطلاعات شما خوب بود؛ اما شیوه ارائه شما را دوست ندارم!”

اصولا استفاده از کلماتی مثل دوست داشتن، دوست نداشتن، خواستن یا نخواستن در یک نقد سازنده جایی ندارد و بهتر است از عبارات خاص استفاده کنید.

تشویق خود انتقادی در دیگران

سعی کنید دیگران را به نقد کردن خودشان وادار کنید. بدین منظور با فن بیان خاص خودتان موضوع را یک بار دیگر مطرح و از اول مرور کنید. سعی کنید قسمت های خاص را به طرف مقابلتان یادآوری کنید تا خود انتقاد را شروع کند!

انتقاد خود را با تکنیک ساندویچ تسهیل کنید

تکنیک ساندویچ به منزله استفاده از جملات مثبت در میان جملات منفی و کاهش موج تخریبی انتقاد است. در این روش قدرتمندانه نقد را شروع می کنید و سعی می کنید اول و آخر کلامتان با سخنان مثبت و به دور از منفی گرایی صورت گیرد.

به جمله زیر دقت کنید:

“پروژه این ماه به نظر کامل است و زحمات زیادی کشیده اید. در بخشی از پروژه ابهاماتی وجود دارد که به احتمال می دهیم روند تایید اصول ساخت ساختمان را با مشکل مواجه کند. پیشنهاد می کنم برای تایید نهایی مروری مجدد بر پروژه داشته باشید تا ابهامات موجود برطرف شود.”

2constructive-criticism.jpg

بدون شک با استفاده از این جمله مخاطب شما هیچ گاه نقد را احساس نخواهد کرد!