نوشته‌ها

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

نقدی روان‌شناختی بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

بسیاری از شما در حالی مشغول خواندن این مطلب هستید که به عنوان یک سخنران بارها و بارها اسلایدهای شلوغ با خطوط نزدیک و آزاردهنده را در معرض دید مخاطب قرار داده‌اید. شاید پیش خودتان فکر می‌کنید اسلایدهای پاورپوینت دیگر چه اهمیتی دارد که بخواهید زمان مجزا و جداگانه‌ای برای طراحی متفاوت آن صرف کنید و هر چه قدر هم حرفه‌ای‌تر می‌شوید بیش از پیش به این حقیقت ایمان می‌آورید. خبر ناگوار این که واقعیت خلاف تمام تصورات شما است و آن چه که به عنوان اصول طراحی پاورپوینت مطرح می‌شود دقیقا مثل سایر بخش‌های یک سخنرانی مهم و قابل بحث است!

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

به طور معمول برای طراحی اسلایدها اولین کاری که می‌کنیم رفتن به سراغ لپ تاپ یا کامپیوتر و باز کردن نرم‌افزار معروف پاورپوینت است. البته ناگفته نماند که برخی به با استفاده از نرم افزار پرزی به ارائه ای تحسین برانگیز سخنرانی می‌پردازند و اصولا در استفاده از نرم‌افزارهای جدیدی که امکانات تازه‌تر و چشم‌نواز امروزی دارد پیشتاز هستند. اما این میان روی صحبت ما با عموم سخنرانان است که غالبا از پاورپوینت استفاده می‌کنند و پیوسته به دنبال طراحی حرفه‌ای پاورپوینت هستند اما همچنان اندر خم یک کوچه‌ هستند و نحوه طراحی آن‌ها نسبت به یکی دو سال گذشته هیچ تغییری نداشته است.

چنان چه که خود شما طراحی پاورپوینت را بر عهده دارید و کاملا مستقل و بر حسب سلیقه خودتان عناصر را در اسلایدهای پاورپوینت جایگذاری می‌کنید هرگز این مطلب را از دست ندهید! بعد از خواندن نقد روانشناسانه امروز می‌آموزید که چه طور باید از ویژگی‌های شخصیتی مخاطبان در جهت طراحی پاورپوینت کاربرپسند استفاده کرد.

مروری برمروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

اگر به خوبی یاد گرفته باشید که چه طور از فرآیند شناخت مخاطبان در جهت بهبود سخنرانی استفاده کنید حتما اکنون می‌دانید که برخی از سخنرانی‌ها اصلا به پاورپوینت نیازی ندارد. موضوع سخنرانی، آنالیز مخاطبان، فضا و امکاناتی که سالن سخنرانی در اختیار سخنران قرار می‌دهند و  ویژگی‌ها و نوع مخاطبان هستند که تعیین می‌کنند به پاورپوینت نیاز داریم یا نه.

اگر فکر می‌کنید شیوه سخنرانی شما و موضوع مورد بحث با پاورپوینت لازم و ملزوم یکدیگر هستند حتما به اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند دقت کنید.

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

۸ اصل روان‌شناختی در طراحی پاورپوینت سخنرانی

  1. اصل ارتباط: ارتباط بین موضوع بحث و عناصری که در پاورپوینت به کار می‌بریم بسیار مهم است؛ چه پاورپوینت حاوی اطلاعات زیادی باشد چه تنها شامل تصاویر باشد
  2. اصل دانش کافی سخنران: ارائه حرفه‌ای پاورپوینت نیازمند دانش کافی سخنران نسبت به مفاهیم، سمبل‌ها و اصطلاحات می‌باشد
  3. اصل برجستگی: پاورپوینت به نحوی طراحی شده باشد که توجه مخاطبان را به نکات برجسته متمایل کند
  4. اصل تمایز: در میان تمام بخش‌هایی که در پاورپوینت قرار داده می‌شوند نکات پررنگ و برجسته باید با استفاده از روش‌های مناسب متفاوت و متمایز شوند
  5. اصل سازمان ادراکی مخاطبان: این اصل در تمام انسان‌ها مشترک است که با دیدن عناصر مجزا و غیرپیوسته تلاش دارند آن‌ها را گروه‌بندی کنند و نهایتا به یک واحد برای به ساده به خاطر سپردن برسند
  6. اصل سازگاری: با توجه به این اصل یک پیام یا مفهوم زمانی که با معنای خود سازگار و مرتبط باشد ساده‌تر توسط مخاطب درک می‌شود
  7. اصل تغییر محتوا: مردم برای فهم تفاوت بین دو عنصر متفاوت، نیاز به مشاهده تغییر دارند. بر اساس این اصل هر دو اسلاید باید حاوی تغییرات ملموسی باشند تا بهتر درک شوند
  8. اصل محدودیت ظرفیت: مردم ظرفیت مشخص و محدودی در پردازش اطلاعات دارند. بنابراین در صورتی که حجم بالایی از اطلاعات به خورد مخاطب داده شود در درک آن مشکلاتی رخ خواهد داد

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

اصل تغییر محتوا و خوانایی متون در اسلایدهای پاورپوینت

شاید خوانا بودن پاورپوینت تا حد زیادی به تنظیم فونت در طراحی اسلایدها مربوط شود که قبلا هم به بررسی بایدها و نبایدهای آن پرداخته بودیم. همان طور که در اصل تغییر محتوا گفته شد مخاطب برای درک اطلاعات جدید به مشاهده تغییراتی در اسلایدها نیاز دارد. به همین دلیل است که توصیه می‌شود در یک بند، یک ردیف، یک جدول و خلاصه بخشی از اطلاعات که همگی زیرمجموعه یه عنوان هستند از یک نوع فونت با یک افکت خاص استفاده شود. به طور کلی مخاطب با دیدن تغییر فونت در یک اسلاید تصور می‌کند وارد مبحث جدیدی شده یا این که با خود فکر می‌کند مبادا مقصود سخنران چیز دیگری بوده است.

توجه به اصل تغییر محتوا در کنار خوانایی متون ناخودآگاه اصل آخر را به یاد می‌آورد. به این شکل که به رعایت فونت‌ها ظرفیت مخاطب در پذیرش اطلاعات بالاتر می‌رود.

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

رنگ، تحرک، بافت و صدای اسلایدها و اصل سازمان ادراکی

یکی از اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند بر مبنا تحلیل روان‌شناختی اصل سازمان ادراکی است. رنگ‌ها ابزار خوبی برای تسهیل سازمان ادراکی اذهان هستند. با استفاده از رنگ‌های مشترک بین عناصر مشترک می‌توان ذهن مخاطب را سریع‌تر بدان اتحادی که مایل است ببیند نزدیک کند. مثلا آبی رنگ کردن یک سری کلمات نشان دهنده ارتباط آن کلمات به یکدیگر است و ذهن خود به خود آن‌ها را در یک گروه قرار می‌دهد. توصیه می‌شود برای همه عناوین از یک رنگ مشترک و برای بدنه متن نیز از یک رنگ مشترک متفاوت دیگر استفاده شود.

زمانی که نیاز داشتید دو عنصر را به هم مربوط کنید می‌توانید از رنگ‌های چشم‌نواز استفاده کنید که در عین ایجاد سازمان ادراکی موجب ایجاد تمایز در ذهن مخاطب شود.

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

اطلاعات کمی و اصل برجستگی

اطلاعات کمی دایره گسترده‌ای از نمودارها را شامل می‌شود. نمودارهای پایه، جداول بصری، نمودارهای خطی، نمودارهای نواری، نمودار گام به گام و…از جمله نمودارهایی هستند که حاوی اطلاعات کمی می‌باشند. سخنران در رسم این نمودارها در طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند باید به اصل برجستگی توجه کند.

هنگام طراحی نمودار، قطعا برخی از بخش‌ها نسبت به بخش‌های دیگر مهم‌تر است. این بخش‌ها را می‌توانید مثل برش‌های پیتزا از کل نمودار جدا کنید و به این شکل بخشی از جداول یا چارت و گراف را برجسته‌تر سازید. اگر قرار باشد تمام بخش‌های یک نمودار در اسلاید نمایش داده شود مخاطب یک لحظه برای این که دقیقا به کجا نگاه کند حیران می‌ماند. از طرف دیگر برای پیاده‌سازی اصل برجستگی می‌توان مجددا از رنگ‌ها برای متمایز کردن بخشی از نمودار، جدول، چارت و…استفاده کرد.

مروری بر اصول طراحی پاورپوینت مخاطب‌پسند

اطلاعات کیفی و اصل محدودیت ظرفیت مخاطبان

اطلاعات کیفی نیز دایره گسترده‌ای دارند و در عین حال ابزارهای متعددی برای نمایش آن‌ها داریم. نقشه‌ها، دیاگرام، چارت، تصاویر و کلیپ‌آرت‌ها از جمله روش‌های نمایش اطلاعات کیفی می‌باشند. از آن جا که ظرفیت مخاطبان در جذب و درک اطلاعات محدود است استفاده از ابزارهایی مثل کلیپ‌آرت یا تصاویر بین اسلایدها زنگ تفریح خوبی برای مخاطب است تا در عین ایجاد تنوع ما بین جریان ثابت و خسته‌کننده تکراری فرصتی برای آنالیز بهتر اطلاعات داشته باشد.

به زبان ساده‌تر با استفاده از اطلاعات کیفی لا به لای اسلایدها به جای درج متن می‌توان شانس هضم و جذب دوباره مطالب را به مخاطب داد.

طراحی حرفه‌ای پاورپوینت

مروری بر کتاب اسلاید: شناسی برای طراحی حرفه‌ای پاورپوینت

اگر بخش‌های بصری هسته اصلی و مرکزی یک سخنرانی نباشند، بدون شک از بخش‌های جداناشدنی و غیرقابل انکار یک نطق موفق هستند که در نبود آن‌ها قطعا یکی از پایه‌های سه پایه سخنرانی می‌لنگد! در گذشته تا کنون اسلایدها به عنوان بخشی حیاتی برای تحت تاثیر قرار دادن مخاطب شناخته می‌شدند و همیشه این جلوه‌های بصری و غیرمتنی هر سخنرانی بوده که انگیزه بینندگان را برای گوش فرا دادن به سخنران بیش‌تر کرده است. اگرچه اسلایدها یکی از بخش‌های دلپذیر برای مخاطبان بوده‌اند ولی به همان نسبت طراحی حرفه‌ای پاورپوینت و مدیریت بخش‌های بصری برای خود سخنران مشکل‌آفرین، رعب‌آور و پر از دلشوره  است.

به جز مسئله سلیقه، خلاقیت و خوش‌فکری خود سخنران، پشت صحنه امر پر ماجرا طراحی اسلایدهای سخنرانی در واقع هنر یا علمی است که به صورت دقیق و حساب شده به تحلیل بخش‌های مختلف یک پاورپوینت و سایر ملحقات آن در طول ارائه می‌پردازد.

کتاب اسلاید: شناسی یک منبع متنی کامل و کلاسیک برای یادگیری مهارت‌های ارائه یک سخنرانی، با تمرکز ویژه بر بخش بصری آن است. احتمالا مطالعه و مرور این منبع خارجی زبان برای بسیاری از سخنرانان غیرممکن و یا وقت‌گیر باشد. به همین منظور تصمیم گرفتیم بعد از مرور مختصری بر این کتاب، خلاصه‌ای از نکات کلیدی آن را برای طراحی حرفه‌ای پاورپوینت با شما به اشتراک بگذاریم.

 اصول طراحی حرفه‌ای پاورپوینت در کتاب اسلاید: شناسی

تمام بخش‌های طراحی و ارائه یک پاورپوینت مطابق با آن چه که در کتاب اسلاید: شناسی می‌خوانیم عبارتند از:

  • طراحی اسلایدهای جدید
  • ایده‌پردازی پیش از طراحی اسلایدها
  • ایجاد نمودارها
  • نمایش داده‌ها
  • طراحی اسلایدها به سبک طراحان حرفه‌ای
  • استفاده از عنصر بصری از جمله رنگ‌ها، تنظیم پس‌زمینه و متون
  • تنظیم حرکت اسلایدها
  • ارائه حرفه‌ای اسلایدها

طراحی حرفه‌ای پاورپوینت

۷ عنصر ضروری در طراحی و ارائه پاورپوینت‌ها

اگر بخواهیم بخش‌های مختلف این کتاب را در کنار هم بگذاریم و از ساختار آن نتیجه‌گیری کنیم، برای طراحی حرفه‌ای پاورپوینت به نتایج زیر دست می‌یابیم:

لزوم داستان‌سرایی و عدم قرار دادن متن داستان در اسلایدها

هر یک از داستان‌ها یا نقل قول‌ها در سخنرانی یک نکته کلیدی هستند که می‌توانند در انتها بحث حاصل شوند. نحوه صحیح سخنرانی با پاورپوینت این است که عناوین را در نظر بگیریم و هیچ متن اضافی را وارد اسلایدها نکنیم.

رعایت فروتنی در روایت اسلایدها

در طراحی حرفه‌ای پاورپوینت، بخش دیگری که باید در نظر داشته باشیم استایل روایت مطالب است. به صورت معمول در طول سخنرانی، این که از خودمان یک قهرمان یا نابغه بسازیم یا سعی کنیم خود را مثل یک ستاره مطرح کنیم به ندرت جواب می‌دهد.

روایت توام با خشوع و فروتنی در طول یک طرح، یک پروژه یا یک سخنرانی آموزشی احساس نزدیکی و صمیمیت بیش‌تری بین سخنران و مخاطبان ایجاد می‌کند.

طراحی سخاوتمندانه اسلایدها

یکی دیگر از عناصری که شاید هرگز بدان توجه نکرده باشید سخاوت در طراحی اسلایدها است؛ خصوصا وقتی که امکان به اشتراک گذاری یا استفاده مخاطبان از اسلایدها بعد از سخنرانی وجود دارد. مخاطبانی که رو به رو شما هستند توقع دیدن هر آن چیزی را دارند که به نفع آن‌ها تمام می‌شود؛ نه چیزهایی که برای خودتان و تبلیغ کسب وکارتان است.

با توجه به همین نکته، از این پس مطالب را با دست و دل‌بازی بیش‌تری در اسلایدها بگنجانید. در برخی از موارد، بخشی از اسلایدها توسط سخنران خالی می‌ماند تا با تعامل و مشارکت خود مخاطب تکمیل شود. اگرچه این ترفند برای جذب همکاری شنوندگان مفید به نظر می‌رسد اما مثل این است که بخشی از دانسته‌های خود را از مخاطبان دریغ کرده‌اید. از این رو:

  • هرگز پر کردن هیچ اسلایدی را بر عهده مخاطبانتان نگذارید
  • هیچ سوالی که در طول سخنرانی برای دیگران به وجود آمده است را بی‌جواب نگذارید
  • مانع مخاطبان برای عکسبرداری از اسلایدها نشوید

طراحی حرفه‌ای پاورپوینت

صداقت در طراحی اسلایدها

یکی از بخش‌های کلیدی این کتاب که منحصرا به طراحی حرفه‌ای پاورپوینت می‌پردازد، صداقت نویسنده در نوشتار آن است. مطابق با این کتاب، هر سخنران برای طراحی فوق‌حرفه‌ای و اختصاصی یک سخنرانی یک ساعته با حدود ۳۰ اسلاید، به ۳۶ ساعت تلاش وقفه‌دار نیازمند است. اما چرا این قدر طولانی؟

مطابق با آن چه که در راهنما کامل انتخاب و تنظیم تعداد اسلایدها در سخنرانی گفته شد هر سخنران برای جذب اعتماد مخاطبان خود ملزم به رعایت صداقت است. استخراج داده‌ها از منابع مختلف، ویرایش تصاویری که می‌خواهند به صورت اختصاصی در اسلایدهای شما قرار گیرند و تنظیم بخش‌هایی از یک فیلم آموزشی یا گزارشی به زمان زیادی نیاز دارد. اگر قرار باشد با مخاطبان خود صادق باشید قطعا به این صداقت در طراحی اسلایدها نیز نیاز دارید.

لزوم برقراری ارتباط فرد به فرد با اسلایدها

یکی از اهداف طراحی اسلایدها، تحکیم و تعمیق ارتباط فرد به فردی است که در طول سخنرانی با مخاطبان به وجود می‌آید. فرض کنید قرار است یک پاورپوینت نسبت به اقدامات ماه اخیر در حوزه کاری خود تهیه کنید. چنین پاورپوینتی برای ارتباط فرد به فرد قطعا به بخشی به عنوان مستندات نیاز دارد که صحت مطالب شما را تصدیق کند، به تصاویر تازه و اختصاصی نیاز دارد که توسط خود شما طراحی شده است و دیدگاه شما را در ارتباط با هر موضوع بیان کند.

طراحی حرفه‌ای پاورپوینت

زیبایی اسلایدها

در طراحی حرفه‌ای پاورپوینت آن چه که کم کم رنگ می‌بازد موضوع سخنرانی است. در واقع وقتی که از نرم‌افزارهایی نظیر پاورپوینت یا پرزی در سخنرانی استفاده می‎شود عواملی چون توجه به فرایندهای ارائه، استفاده مؤثر از ابزار طراحی پاورپوینت و وفادار بودن به یک سبک ثابت هستند که به گوینده ارزش می‌دهند.

از این رو باید به زیبایی اسلایدها به عنوان رکن اساسی در طراحی پاورپوینت دقت داشت و به نکات زیر نیز توجه کرد:

  • تم یا زمینه‌های پیش‌فرض پاورپوینت پاسخگو هر نیازی نیستند، تنوع کمی دارند و ساختارهای منعطفی ندارند
  • فونت های پیش فرض Calibri و Cambria برای هر گونه پس‌زمینه‌ای مناسب نیستند. در انتخاب فونت‌ها به سبک سخنرانی باید توجه کرد
  • به ترازبندی عناصر داخل هر صفحه دقت کنید. به صورت چشمی می‌توان اشیا داخل هر اسلاید نظیر اشکال را تراز کرد اما بهتر است مدیریت این ترازبندی را به خود پاورپوینت سپرد
  • برش تصاویر را برای زیبایی اسلایدها تغییر دهید. یکی از بخش‌های کلیدی پاورپوینت امکان برش سفارشی هر تصویر است که به کاربر امکان تغییر اندازه، حاشیه و شکل هر عکس را متناسب با موضوع و سایر بخش‌های سخنرانی فراهم می‌سازد

طراحی حرفه‌ای پاورپوینت

نکاتی برای طراحی بهتر پاورپوینت در سخنرانی

برای این که اسلایدهای حرفه‌ای و باکیفیت‌تری طراحی کنید لازم است به نکات زیر توجه نمایید:

فرمت انتشار هر مطلب در هر دو اسلاید

مطابق با این فرمت، هر یک از موضوعاتی که قرار است پوشش داده شود نهایتا باید در قالب دو اسلاید تکمیل شوند. این شیوه خصوصا برای کسانی که با تعدد اسلایدها مشکل دارند مفید واقع می‌شود. مثلا اگر قرار باشد موضوع “مدیریت گفتگو در خانواده” را شرح دهید باید نهایتا در دو اسلاید آن‌ را پوشش دهید.

درج محتوا در جدول‌های طبقه‌بندی شده

درج عناوین به تنهایی در هر یک از اسلایدها، اگرچه رایح است اما در برخی از مواقع مثلا وقتی که قرار باشد به یک بخش خاص از موضوع قبلی رجوع کنیم مشکل‌ساز می‌شود. درج جزئیات موردنظر در جداول مختلف ناوبری را از یک اسلاید به اسلاید دیگر ساده‌تر می‌کند و اجازه می‌دهد اطلاعات را هر زمان که لازم داشتید از اسلایدهای قبلی مشاهده کنید